Домови на животните: квиз за љубопитни деца од 7 до 9 години

За да го чуваат медот и пчеличките-бебиња на топло и безбедно место

Кошницата е и складиште и детска соба истовремено — таму пчелите ја чуваат храната и го одгледуваат новото поколение. Ќелиите се шестоаголни затоа што со најмалку восок се добива најмногу простор, а преку зимата пчелите се збиваат во топка и со треперење на мускулите ја држат температурата околу матицата на околу 30 степени, дури и кога надвор е минус. Другите одговори не важат: цветниот прав не се суши, туку се набива во ќелии и се меша со мед за да се зачува; пчелите не ја напуштаат кошницата преку зимата, туку остануваат будни внатре; а вода не складираат во ќелиите — ја носат капка по капка однадвор токму кога им треба за ладење на гнездото. Значи кошницата ги покрива сите три потреби одеднаш: храна, топлина и безбедност.

Дабарот

Дабарот гради брана и колиба во водата, бидејќи влезот под вода им пречи на грабливците да влезат. Внатре подот е над нивото на водата, па просторот за спиење останува сув. Другите три навистина живеат покрај вода и затоа лесно нè залажуваат, но ниту едно не гради ваков дом: видрата не гради ништо — само користи готова дупка под коренот на дрво покрај брегот и се храни со риба; ондатрата собира трска и стебленца во мали, плитки купчиња или копа ходници во самиот брег, но не сече дрвја; нутријата глода водни растенија и копа дупка во брегот, без брана и без колиба среде реката. Само дабарот со забите сече млади врби — оттаму траги „како со длето“ — и од гранки и кал подига куќа во самата вода. Овде домот е пред сè безбедност — сув и топол простор до кој грабливецот не може да допре.

За да бидат подалеку од животни што можат да ги изедат јајцата

Височината е заштита — мачките, лисиците и змиите тешко стигнуваат до високо гнездо. Кај многу мали птици гнездото е врзано токму на гранка потенка отколку што би издржала мачка: и тежината на непријателот е дел од одбраната. Затоа некои птици градат и на стрмни карпи или под стреите на куќите. Погоре не е потопло: колку се качуваш повисоко, толку воздухот станува постуден и поветровит, па гнездото се затоплува од телото на птицата, а не од сонцето. Полетувањето, пак, не бара височина — црвеногушката и врапчето се креваат право од тревата без никаков залет. А заштитата од вода е само мала придобивка — гнезда високо градат и птици во суви краишта каде вода на земјата воопшто не се собира. Од трите потреби, тука домот ја решава главно безбедноста.

Црви и инсекти што ги наоѓа во почвата

Животното се храни со она што го наоѓа во својот дом — под земјата тоа се црвите и инсектите. Кртот копа низ корените, но не ги јаде; дневно му треба количество храна речиси колку неговата сопствена тежина, а вишок црви складира во посебна комора од тунелот. Затоа корените, тревата и семињата се погрешни одговори: кртот има остри забчиња на месојадец и не може да свари растителна храна, а на површината излегува многу ретко — оштетените растенија над неговите ходници венеат само затоа што им се прекинати корените додека тој копал, не затоа што ги изел. Кај кртот домот е пред сè храна: тунелот е и ловиште и остава.

Го носи скривалиштето со себе, па не мора да стигне до тревата или до камен

Школката е подвижен дом — полжавот никогаш не бара засолниште, бидејќи секогаш го носи на грбот. Таа расте заедно со него, слој по слој, во спирала, а материјалот за неа полжавот го собира од почвата: без доволно вар школката останува тенка и кршлива. Речиси сите полжави ја виткаат спиралата надесно, а ретките „леваци“ тешко наоѓаат пар, бидејќи телата им се свртени на спротивни страни. Во суво време влезот го затвора со тенка обвивка од слуз за да не се исуши. Другите одговори звучат можно, но не се точни: школката е затворена спирала и не собира вода за пиење — полжавот влага зема преку кожата и од храната; во неа нема празен простор за складиште на храна, таму се сместени телото и внатрешните органи, а зимата ја поминува затворен внатре без да јаде; ниту пак го крие мирисот — токму по школката го препознаваат дроздот и јазовецот, а дроздот ја крши удирајќи ја од камен. И тука домот значи безбедност — само што таа безбедност патува заедно со сопственикот.

Заборавените семиња остануваат закопани во земјата и од дел од нив никнуваат нови дрвја

Желадот и оревот се семиња, исто како семето што го садиме во градина: кога ќе останат во влажна и топла земја, од нив може да никне младо дрвце — исто како кога ќе посадиш семе во саксија и напролет ќе никне ластарче. Се разбира, не никнува секое заборавено семе — некои ги наоѓаат животните, некои се расипуваат — но бидејќи скривалиштата се многубројни, секоја есен по некое сепак пушта корен. Затоа верверичките несвесно ѝ помагаат на шумата да расте — една верверица може да закопа плодови на стотици различни места во една есен. Другите одговори се блиску до вистината, но не се точни: за никнење не е потребна светлина, туку влага и топлина — токму затоа семето прво пушта корен под земја, а листот го изнесува нагоре кон сонцето; крадците навистина постојат и глувците и другите верверици наоѓаат многу скривалишта, но не и сите, бидејќи плодовите се закопани премногу и премногу расфрлано; а студената и влажна почва за многу семиња е дури и потребна — таа е знак дека зимата поминала, па дел трулат, но дел токму по неа никнуваат. Овде целата шума е складиште за храна — а токму тие заборавени залихи ја прават новата шума.

Штркот кај нас не наоѓа храна преку зимата, а мечката преку зимата не јаде — троши од салото што го насобрала во есен

И двете животни го решаваат истиот проблем — зимата нема доволно храна — но на два различни начина: штркот ја бара храната на потопло место, а мечката спие за да троши што помалку сила додека нема што да јаде, живеејќи од салото што го насобрала во есен; при тоа срцето ѝ чука многупати побавно отколку кога е будна. Штркот, впрочем, младенчињата ги одгледува кај нас, а на југ само презимува — затоа вториот одговор е превртен наопаку. Не е точно ни дека мечката наоѓа храна под снегот: токму затоа што не наоѓа, таа спие и живее од салото. А пердувите не се лоша заштита — тие грејат одлично и затоа некои птици, како врапчињата, остануваат кај нас цела зима; проблем им е храната, не студот. Значи истиот трошок — храна и топлина — се плаќа со две различни решенија: пат или дувло.

Високо и заштитено од ветер, подалеку од местото каде што се движи мачката

Птиците се вселуваат само во дом што е сув, мирен и до кој мачките и другите грабливци тешко стигнуваат — исто правило како и кај гнездата високо на дрвјата. Куќичка свртена кон попладневното сонце изгледа пријатно, но во летен ден внатре се прегрева како затворен автомобил, па голичињата страдаат од горештина; таа затоа се поставува со отворот кон исток или север. Местото до хранилката е премногу гужвано — постојаното слетување на туѓи птици ја вознемирува двојката што лежи на јајца. А куќичка изложена на дожд станува влажна и студена, што е опасно за голичињата дури и кога никаков грабливец не се приближил. Добра куќичка значи ги држи трите работи во рамнотежа: безбедност, топлина што не прегрева и храна што не е премногу блиску.