Oyunlar ve kurallar: dürüst oyun ve sportmenlik testi
5-10 yaş arası çocuklar için oyun kuralları, dürüst oyun ve diğer oyunculara saygı üzerine kısa bir test.
Kurallar neden var ve iyi bir oyuncu nasıl davranır?
Bir oyunun ortasında "o sayılmadı!" tartışması çıktığında oyun genellikle orada biter. Oyunlar, herkes aynı kurallara uyduğunda ve birbirine saygı gösterdiğinde eğlenceli kalır: okul bahçesindeki yakan topta da, masada oynanan zarlı bir oyunda da. En kolay yol, oyun başlamadan üç şeyi yüksek sesle söylemek: nasıl kazanılır, ne yapmak yasaktır ve anlaşamazsak ne yapacağız. Bu üç cümle söylendiğinde tartışmaların çoğu hiç başlamaz. Evde şunu deneyebilirsiniz: çocuğunuzla birlikte kurduğunuz oyunun kurallarını küçük bir kâğıda yazıp oyun kutusuna koyun; bir sonraki oyunda kimin ne hatırladığı önemli olmaz, kâğıt herkes için hakem olur. Kaybeden tarafın da söyleyeceği hazır bir cümlesi olsun — "iyi oynadın, bir daha oynayalım mı?" gibi. Bu testte kuralların neden var olduğunu, kaybederken ya da kazanırken nasıl davrandığımızı ve bir oyuncuyu iyi bir takım arkadaşı yapan şeyin ne olduğunu düşüneceksin. Sakin sakin cevapla — önemli olan tahmin etmek değil, anlamaktır.
Test: kurallar, dürüstlük ve takım arkadaşlığı
1. Bir oyuna başlamadan önce kuralları neden herkese açıklarız?
- Oyun daha uzun sürsün ve sıra beklemek kolaylaşsın diye
- Herkes neyin serbest neyin yasak olduğunu aynı anda öğrensin diye
- Kuralları en iyi bilen çocuk oyunu yönetebilsin diye
Cevap
Herkes neyin serbest neyin yasak olduğunu aynı anda öğrensin diye
Doğru, çünkü kurallar herkes için aynı şekilde geçerlidir; önceden açıklanırsa kimse 'ben bilmiyordum' diyerek haksız bir avantaj elde etmez. Dürüst oyun tam da buradan başlar.
2. Takımın bir maçı kaybediyor. İyi bir sporcu sonunda nasıl davranır?
- Kaybı en çok hata yapan takım arkadaşına hatırlatır
- Sahadan erken çıkar, sonraki maçta daha istekli oynar
- Kazananları tebrik eder, sonra takımla eksikleri konuşur
Cevap
Kazananları tebrik eder, sonra takımla eksikleri konuşur
Doğru, çünkü kaybetmek oyunun bir parçasıdır; rakibi tebrik etmek ve çalışmaya devam etmek gerçek sportmenliği gösterir.
3. Attığın zar masanın altına düştü. Sadece sen görüyorsun: zar 2 geldi. 6 gelse kazanacaktın. Ne yaparsın?
- Zar masadan düştü deyip yeniden atarım
- Kimse görmedi diye 6 geldiğini söylerim
- 2 geldiğini söyler, iki adım ilerlerim
Cevap
2 geldiğini söyler, iki adım ilerlerim
Doğru, çünkü dürüst oyun kimse seni izlemese bile aynı şekilde oynamak demektir; sonucu olduğu gibi söylemek arkadaşlarının sana duyduğu güveni artırır.
4. Şu cümle doğru mu, yanlış mı? 'Hakem, kendi sevdiği takımın kazanması için karar verir.'
- Doğru: hakem sevdiği takım lehine karar vermekte serbesttir
- Yanlış: hakem taraf tutmaz, tartışmalarda tarafsız karar verir
Cevap
Yanlış: hakem taraf tutmaz, tartışmalarda tarafsız karar verir
Doğru, çünkü hakem oyuncular anlaşamadığında tarafsız kalmak zorundadır; bu yüzden verdiği kararlar herkes için daha adil olur.
5. Teneffüste oynadığınız oyunun kurallarını siz uydurdunuz. Oyunun ortasında kaybetmeye başlıyorsun. Aklına işine yarayacak yeni bir kural geliyor. Ne yaparsın?
- Kuralı hemen uygularım, zaten kuralları biz koyduk
- Kuralı söylerim; kabul edilirse sonraki oyunda geçerli olur
- Yeni kuralı yalnızca kendi sıramda geçerli sayarım
Cevap
Kuralı söylerim; kabul edilirse sonraki oyunda geçerli olur
Doğru, çünkü oyunun ortasında kendi lehine kural değiştirmek dürüst değildir; kurallar herkesin bildiği ve kabul ettiği zaman geçerli olur.
6. Oyun başladıktan sonra bir arkadaşın gelip "ben de oynamak istiyorum" diyor. Dürüst oyun nasıl olur?
- Oyun başladı, o bir sonraki teneffüste oynasın
- Kuralları kısaca anlatıp onu da oyuna alırız
- Oyuna alırız ama en zor görevi hep ona veririz
Cevap
Kuralları kısaca anlatıp onu da oyuna alırız
Doğru, çünkü kuralları bilmeyen biri oyuna alınmadığında ya da bilmediği için zor duruma sokulduğunda oyun adil olmaz. İki cümlelik bir anlatım çoğu zaman yeter: nasıl kazanılır ve ne yapmak yasak.
7. Sen ve iki arkadaşın evden birer oyuncak araba getirdiniz. Hepsini birleştirip ortak bir yarış pisti kurdunuz. Bu pistte dürüst oyun nasıl olur?
- Pisti kurma fikri ilk kimin aklına geldiyse sırayı o belirler
- Herkes sırayla oynar, arabalar da paylaşılır
- Piste en hızlı arabayı getiren çocuk oyunu yönetir
Cevap
Herkes sırayla oynar, arabalar da paylaşılır
Doğru, çünkü pisti hep birlikte kurdunuz; ortak emek verilen bir oyunda sırayla oynamak ve paylaşmak dürüst oyunun ta kendisidir.
8. Takımında daha zayıf oynayan ve sık sık hata yapan bir çocuk var. Gerçek sportmenliği hangi davranış gösterir?
- Ona gülüp sonra şaka yaptığımı söylerim
- Kazanma ihtimalimiz artsın diye onu az oynatırım
- Onu cesaretlendirir, öğrenmesine yardım ederim
Cevap
Onu cesaretlendirir, öğrenmesine yardım ederim
Doğru, çünkü iyi bir takım arkadaşı, arkadaşını dışlamak ya da onunla alay etmek yerine daha iyi olmasına yardım eder; takım da böyle güçlenir.