Децималниот броен систем: детето брои до 100, но не го разбира? 6 брзи проверки и 2 игри за родители
Децималниот броен систем не се докажува со броење до 100 — многу деца рецитираат механички, а нашите броеви од 11 до 19 звучат толку проѕирно што го кријат проблемот. Со шест конкретни прашања и две домашни игри (кутија за јајца и продавница со монети) за 15 минути ќе видите дали десетките и единиците навистина се на своето место.
Дете на седум години вели „осумдесет и девет“ без запирање, стигнува до сто и се свртува со насмевка. Родителот прашува: „А кој број е за еден поголем од 89?“ Настанува тишина. Потоа: „Осумдесет и десет.“ Ова не е грешка од невнимание. Ова е моментот кога станува јасно дека детето рецитира низа зборови, а не работи со броеви.
Во прво и второ одделение броењето до 100 се смета за нешто како финална линија. Ако детето стигне дотаму, значи е подготвено. Но низата на броеви се учи на ист начин како што се учи песна или стихче — со уво и со ритам. А разбирањето на децималниот броен систем е нешто сосема друго: сфаќање дека 47 значи четири полни десетки и уште седум единици, и дека тие четири десетки се четириесет одделни нешта, собрани во групи.
За кого е ова
Пишувам за деца на возраст од 6 до 8 години — од подготвителна група до крајот на второ одделение. Токму во овие две-три години се решава дали 47 за детето ќе биде само зборот што доаѓа по 46, или четири полни десетки и седум единици што може да ги разложи и повторно да ги состави. Ако вашето дете е постаро и сè уште брои на прсти при 30 + 20, проверките подолу исто така функционираат; едноставно ќе ја откриете празнината побрзо.
Шест прашања што ја откриваат вистината за пет минути
Ова не е тест и не се поставуваат едно по друго како распит. Поставете ги на појадок, во колата, додека чекате на ред. Ако детето се сопне на три од шест, празнината е во разбирањето на децималниот броен систем — во десетките, не во самото броење.
- „Брои ми понатаму од 87.“ Детето кое само наизуст рецитира, често во себе почнува од почеток или запира на 90.
- „Кој број доаѓа пред 70?“ Обратната насока не се учи со песничка и веднаш се гледа каде е слабото место.
- „Брои по десет: 10, 20, 30...“ Потоа потешкото: „А сега од 14 понатаму по десет.“ Ако 24, 34, 44 не доаѓаат, десетката не е усвоена како единица.
- „Колку десетки има во 56?“ Одговорот „пет“ е добар знак. Одговорот „педесет и шест“ значи дека бројот сè уште не се разложува.
- „Во кесата имаше 30 бонбони и ги извадив десет — колку останаа внатре?“ Прашајте додека кесата е затворена, без да може да брои со очи.
- „Кој број е поголем — 19 или 91?“ и веднаш потоа „Зошто?“. Објаснувањето е поважно од одговорот.
Зошто македонските броеви го кријат проблемот
Во нашиот јазик постои една потенцијална замка. Броевите од 11 до 19 звучат речиси проѕирно — единаесет, дванаесет — и детето лесно ги поврзува со едно и два. Но токму таа проѕирност го заведува родителот. Детето може да каже „седумнаесет“ беспрекорно и сепак да мисли дека тоа е само име на некое редно нешто, како што „вторник“ е име на ден. Проверката е едноставна: ставете 17 копчиња на маса и замолете го детето да ги подреди така што веднаш ќе се гледа дека се седумнаесет. Ако направи една група од десет и уште седум одделно — разбира. Ако ги подреди во убав ред едно по едно, сè уште е на ниво на броење.
Игра со кутија за јајца
Десетката што се гледа со очи
Ви требаат две кутии за јајца од кои сте отсекле по две гнезда за да останат по десет, шака грав или копчиња и лист хартија. Трае околу 15 минути и е за деца од 6 до 8 години. Кажувате број — на пример 34 — и детето треба да го прикаже: полни три десетки и остава четири зрна одделно. Не прифаќајте „натрупано на купче“. Потоа ја вртите играта: вие подредувате, детето го кажува бројот без да брои едно по едно. Најважниот дел доаѓа на крајот — прашувате „а ако ставам уште едно зрно во речиси полната десетка, што се случува?“ и го оставате детето да види како се раѓа новата десетка. Задачата е решена кога детето подредува четири последователни броеви без грешка и објаснува со свои зборови што се случува кај 39 плус еден.
Игра со купување
Продавница со монети од 1 и 2 денари
Ви требаат монети од 1 и 2 денари — а ако немате при рака, исечете кружни ливчиња и напишете 1 и 2 на нив — и неколку ливчиња хартија на кои сте напишале цени; можат да послужат и мали предмети од дома со залепени ценовни ознаки. Играта трае 10-20 минути и е за истата возрасна група, од 6 до 8 години, но цените ги прилагодувате според возраста. Со седум- и осумгодишно дете пишувајте цени до 5 денари и оставете го да работи самостојно. Со шестгодишно дете почнете со цени до 3 денари и броете ги монетите заедно со него, па подигнувајте ја границата кога ќе му тргне лесно. Детето е продавач, вие сте купувач и плаќате со монети. Тука итрината е повремено гласно да броите правилно, а повремено погрешно: „Значи имам две монети по два денари, тоа е... дваесет?“ Детето кое ги гледа количините зад зборовите веднаш ќе се побуни. Ако само климне со главата, сумата за него сè уште е име, а не износ. Ќе знаете дека успеало кога детето ќе фати барем две ваши намерни грешки и ќе објасни која е точната сума.
Најчестата грешка на родителите
Кога детето ќе се сопне, првата реакција е повторно да се повторува броењето — уште еднаш до сто, потоа пак, секој ден по малку. Логиката изгледа беспрекорна: штом не му оди, значи треба повеќе вежбање. Но повторувањето само го зајакнува она што веќе функционира — паметењето на зборови — и не го допира местото каде е празнината. Детето станува уште побрзо во изговарањето на низата и уште побеспомошно кога ќе го прашате колку десетки има во 56.
Втора класика: „нека брои на глас додека се качуваме по скалите“. Убава активност, но скалилата се низа од еднакви чекори и никаде не покажуваат групирање. Ако сакате да функционира, качувајте се и велете: „Стигнавме десет скалила, тоа е една десетка. Уште десет?“
Ако детето не може да каже кој број доаѓа пред 70, фактот дека стигнува до 100 не значи ништо.
Што да правите во следните две недели
- Престанете да барате броење до 100 како доказ. Прашувајте „колку десетки“ наместо „брои ми“.
- Секој ден по еден број: расклопете го на глас. „Денес е 23-ти — тоа се две десетки и три.“
- Броете наназад почесто отколку нанапред. Обратното броење е многу подобар показател.
- Користете сè што доаѓа во групи по десет — пакувања, картонски кутии, прсти на двајца луѓе.
- Кога детето ќе згреши, не поправајте веднаш. Прашајте „покажи ми со зрната“ и оставете го само да ја забележи разликата.
Ако по две недели детето може да прикаже 34 со кутиите, да каже колку десетки има во 56 и да брои понатаму од 87 без застанување — разбирањето на децималниот броен систем, односно на десетките и единиците, е на своето место. Оттаму натаму собирањето и одземањето до 100 престануваат да бидат мачење, бидејќи детето веќе не поместува цифри, туку поместува количини.