Ceviz Toplama Oyunu: Cumartesi Öğleden Sonrasını Sayma Dersine Nasıl Dönüştürürsünüz
Aile eylül sonunda köyde ceviz toplarken 5-7 yaş çocuklar için pratik oyunlar — çuvallar, avuçlar, kırma ve gerçek sayma ile.
Islak çim, sürekli yana kayan bir çuval ve yedi ceviz topladıktan sonra "Artık oynayabilir miyim?" diyen bir çocuk. Köyde bahçesinde ceviz ağacı olan herkes bunu bilir. Genelde buradan iki yol vardır — ya çocuk büyükler toplarken top oynamaya gider ya da kalır ve söylenip durur. Bir de üçüncü yol var.
Üçüncü yol, toplamayı çocuğa rağmen bitirilmesi gereken bir angarya gibi görmeyi bırakmaktır. Beş-yedi yaşındaki bir çocuk kırk dakika boyunca tekdüze eğilip kalkmaya dayanamaz, bu doğru. Ama her turun bir başlangıcı, bir kuralı ve sonunda bir sayısı varsa beşer dakikalık altı tura dayanır. Fark sadece düzenlemede.
Bu kimin için ve sonunda elde ne kalıyor
5 ile 7 yaş arası çocuklar için yazıyorum — yirmiye kadar sayabilen ama otuz bire gelince hâlâ şaşıran çocuklar. Daha büyükler başka şey ister: hız, rekor, çekiçle kırma. Burada avuçlardan, çuvallardan ve küçük yığınlardan bahsediyoruz.
Bu öğleden sonranın sonunda çocuğunuz bir avuç cevizin kaç tane ettiğini bilecek (el küçükse genelde 3 ile 5 arası), en az yüze kadar onarlı gruplar hâlinde yüksek sesle saymış olacak ve gerçekten yapılması gereken bir işi bitirmiş olacak. Sonuncusu ilk ikisinden daha önemli.
En sık yapılan hata: çocuğa "kendi" küçük çuvalını vermek
Mantıklı görünür — çocuğa küçük bir torba verirsiniz, siz büyük çuvalı doldurursunuz, herkes kendi işine bakar. Pratikte tam tersi olur. Çocuk on kadar ceviz toplar, torbası neredeyse boş kalır, sizin çuvalınızın büyüdüğünü görür ve şunu anlar: kendi işi hiçbir yere gitmiyor. Sonra ilgisini kaybeder — tembel olduğundan değil, doğru anladığından.
Bunu tersine çevirin. Tek bir ortak çuval olsun ve içine dökme hakkı sadece çocukta olsun. Siz yerde küçük yığınlar hâlinde toplayın, o bir kovayla dolaşıp onları çuvala aktarsın. Birdenbire çuvalın tamamı onun elinden geçer. Başta sadece bir cümleden ibaret olan çuval — "Bugün bu çuvalı doldurmamız lazım" — onun oluverir.
Avuç ve Yığın
Bir plastik kova ya da küçük sepet, çuval ve yerde küçük yığınlar için üç dört boş alan gerekiyor. Oyun ortada bir mola ile yirmi dakika sürüyor ve tam olarak 5-6 yaş çocuklar için. Kural şu: çocuk tek tek ceviz taşımaz, dolu bir avuçla taşır. Kovaya vardığında avucunda kaç ceviz olduğunu yüksek sesle söyler — "dört", "üç", "beş kere". Her on avuçta bir yana bir dal parçası koyarsınız, nereye kadar geldiği görülsün diye. Sonunda dalları birlikte sayarsınız. "On dal parçası, her biri on avuç — kaç avuç etti?" diye sorduğunuz an sayma matematiğe dönüşmeye başlar. İster istemez çocuk kendiliğinden onarlı saymaya başlar. Çocuk siz hatırlatmadan avucundaki sayıyı en az on kez kendisi söylediyse ve beş dal parçasına ulaştıysa başarmış sayılır.
Peki kırma işi — ne zaman ve nasıl
Eylül sonunda yeşil kabuk zaten çatlamıştır ve cevizlerin bir kısmı kendiliğinden çıplak düşer. Diğerlerinin kabuğu soyulmalı, bazılarının da içindeki tanenin iyi olup olmadığını görmek için orada kırılması gerekir. Ebeveynler burada genelde iki şeyden birini yapar: ya çocuğun çekiçe hiç dokunmasına izin vermez ya da gerçek çekici verip başında sinirle bekler.
Orta yol basittir. Örs yerine düz bir taş, çekiç yerine yuvarlakça başka bir taş, üstüne de ceviz. Çocuk vurmaz, bastırıp tıklatır. Ceviz kırılmıyorsa henüz kırılmaya hazır değil demektir — bu bir başarısızlık değil, bilgidir. Eller yeşil kabuktan kararır ve bu üç gün boyunca çıkmaz, o yüzden ya eldiven kullanın ya da baştan kabullenip sonra söylenmeyin.
Üç Yığın: İyi, Kara, Sincaplara
Üç eski kova kapağı ya da yere dalla çizilmiş üç daire, artı kırmak için bir taş gerekiyor. On beş dakika yeterli ve bu ayırma işi 6-7 yaşındakilere en uygunu, çünkü sadece taşımak değil karar vermek gerekiyor. Çocuk bir ceviz alır, inceler ve üç dairenin birine koyar: bütün ve temiz olanı birinciye; siyah lekeli ya da elle dokununca yumuşak olanı ikinciye; tamamen kırık ya da boş olanı üçüncüye, yani "sincaplara". Her on cevizde bir nasıl dağıttığını yüksek sesle söyler: "yedi iyi, iki kara, bir sincaplara". Burada en fark edilmeden öğrenilen şey, grupların toplandığıdır. Yüz ceviz ayırdıysa ve en az bir kez "bundan emin değilim" deyip tahmin etmek yerine sorduysa başarmış demektir.
İşe yarayan cümleler
- "Bu çuval senin doldurman için — ben sadece sana yığınları hazırlıyorum."
- "Bu avuçta kaç tane vardı? Bırakmadan önce söyle."
- "Otuza geldik. Hadi oradan devam edelim, baştan değil."
- "Şimdi duruyoruz, yorulduğun için değil, bir tur bittiği için."
- "Kirişin altındaki cevizi sayma, o daha geçen hafta düştü."
Ve söylememeniz gereken bir şey var: "Hadi biraz daha." Çocuk "biraz daha"nın sonu olmadığını çoktan anlamıştır ve tam da bu yüzden yere oturur.
Her şeyin anlamlı bir şekilde bitmesi için ne yapmalı
Bitiş, oyun kadar önemlidir. Çuvalı çocuğun önünde baskülde tartın ve kiloları mutfak duvarında asılı kalacak bir kâğıda yazın. Sonraki cumartesi altına yeni bir sayı yazılır. Art arda üç hafta — çocuğun kimse açıklamadan kendi kendine karşılaştırabileceği üç sayı.
Cevizlerin bir kısmını pazarda satıyorsanız, çocuğa kendi payını ayrı bir torbada ayırmasını ve ondan ne çıktığını görmesini sağlayın — 2 ya da 3 avro gayet gerçekçi ve "bir şeyler kazandık" gibi soyut bir ifadeden çok daha anlaşılır. Satmıyorsanız da olur: bir avuç pazar günü börek tepsisine gider ve bu gözle görülür.
Çocuk işten yorulmaz. Sonunda sayısı olmayan işten yorulur.
Yağmur yağarsa ya da toprak ıslaksa ne yapmalı
Köyde eylül sonu nadiren kuru geçer. Islak cevizler yapraklarla birbirine yapışır, çamur tırnak aralarına girer. Ayırma işini kapalı bir sundurmaya ya da teras masasına taşıyın — dışarıda toplama zaten on dakika sürer, ayırma işi ise kuru bir yerde rahatça yapılabilir. Yere gazete serin, yarım kova cevizi dökün ve çocuğun oturarak çalışmasına izin verin. Aynı verimle çalışır, hatta bir avantajı da var: sayılar daha net duyulur, çünkü kimse bahçenin öbür ucundan bağırmaz.