Pogaça, sürvaknitsa ve bir tepsi: 6-9 yaş çocuklar için ölçme oyunları
İgnajden için pogaça yoğurmayı ve sürvaknitsa süslemeyi, net kurallarla ve çocuğun ne zaman başardığını gösteren ölçütlerle sayma, ölçme ve kırıntı oyunlarına nasıl dönüştürürsünüz.
İgnajden sabahı, saat altı. Un çoktan masaya serilmiş, tepsi çıkarılmış, çocuk da dirseğinizin dibinde durmuş 'karıştırabilir miyim' diye soruyor. Genelde hep aynı şey oluyor: eline bir kaşık veriyorsunuz, otuz saniye karıştırıyor, sıkılıyor ve telefona gidiyor. Un sizin işiniz olarak kalıyor, kırıntılar da öyle.
Sorun çocukta değil. Sorun, 'mutfakta yardım etmenin' başı sonu olmayan bir görev olması. Kimse ne zaman bittiğini, ne zaman iyi bitirildiğini bilmiyor. Oysa 20 Aralık'taki İgnajden ile 1 Ocak'taki sürvakane arasında evde ölçülen, sayılan, kesilen ve bağlanan en az dört gün var — yani birinci ile üçüncü sınıf arasındaki çocukların kağıt üzerinde öğrenip kağıt üzerinde nefret ettiği şeylerin ta kendisi.
Neden 'yardım etsin' işe yaramıyor da 'un senin sorumluluğunda' işe yarıyor
Fark, sahiplenmede. 'Yardım et' dediğinizde çocuk sadece hareketleri yapar. 'Un senin sorumluluğunda, ben ölçmeyeceğim' dediğinizde çocuk bir risk üstlenir. İşte tam da bu risk onu iki kez kontrol etmeye iter.
Tarifteki tek bir ölçümü seçin ve tamamını çocuğa bırakın. 6-7 yaşındaki çocuklar için bu, bardak sayma işidir. 8-9 yaşındakiler için mutfak tartısıyla gram tartma ve yarım ölçü bulmadır. Gerisini siz yapın, üstelik yorum yapmadan.
- 'Dikkat et dökme' yerine — 'tepsinin üzerinde boşalt, o zaman kırıntılar içine düşer'.
- 'Karıştır' yerine — 'senin görevin dört bardak un, ben ellemiyorum'.
- 'Aferin, çok güzel' yerine — 'dört bardak, ben de saydım, tam tutuyor'.
- 'Sonra temizlersin' yerine — 'ellerinin altındaki tepsi kırıntı kutusu'.
Kırıntı oyunu: sayma alanı olarak tepsi
Kırıntılar, çoğu ebeveynin acele acele sildiği bedava bir malzemedir. Onları süpürmeden önce, hiçbir çalışma kitabının yapamayacağı bir iş görürler: gözle görülürler, hareket ederler ve sayıları düzensizdir.
Kırıntılı tepsi: beşerli gruplar
Üzerinde yoğurduğunuz büyük tepsideki kırıntıları bırakın ve yanına üç küçük tabak koyun. Çocuğun görevi kırıntıları beşerli küme haline getirmek ve her tamamlanan kümeyi tabağa taşımak. 6 yaşındaysa birlikte sesli sayın; 8-9 yaşındaysa yalnız bırakın ve sonunda kaç küme olduğunu, bunun kaç kırıntı ettiğini -yeniden saymadan- sorun. Çok az şey gerekiyor: tepsi, üç tabak, kırıntı fırçası ve genelde hamur dinlenirken, yoğurmanın sonuna doğru yaklaşık 15 dakika. Oyun 6-9 yaş için uygun; küçüklerde beşerli kümelerde duruyoruz, büyüklere ise '7 kümen varsa kaç kırıntı eder' diye de soruyoruz. Kaç küme yaptığını kendisi söyleyip toplam sayıya ulaşmak için çarpma ya da toplama yaptığında -ve siz hatırlatmadan tepsi tertemiz kaldığında- başarmış demektir.
Çocuk sayıyı karıştırırsa kafanızdan düzeltmeyin. 'Şu kümeyi bir daha say' deyin ve belirli birini gösterin. 'Yanlış yaptın' ile 'üçüncü kümeyi kontrol et' arasındaki fark, durup kalan bir çocukla devam eden bir çocuk arasındaki farktır.
Tartımız yokken bir bardak nasıl bir ölçüdür
Ev yapımı pogaça tariflerinin çoğu bardak, kaşık ve 'sığdığı kadar' üzerinden verilir. Çocuk için bu altın bir fırsattır çünkü ölçüler netlikten uzaktır ve önceden üzerinde anlaşılması gerekir. Tam da burada ölçü ile sayı arasındaki fark öğrenilir.
Masaya üç farklı bardak koyun: bir çay bardağı, büyük bir su bardağı ve bir kâse. 'Hangisiyle ölçeceğiz?' diye sorun. Neredeyse her çocuk önce 'en büyüğüyle, daha çabuk olur' der. Denemesine izin verin. İkinci bardaktan sonra hamurun farklı olduğunu kendisi görür. İşte o zaman duymak istediğimiz cümle gelir: 'Her seferinde aynı bardağı kullanmak lazım.' Bu, sekiz yaşında bir çocuğun ağzından çıkan ölçü birimi tanımıdır.
Üç bardak, bir hamur
Büyüklükleri farklı üç bardak, kâsede biraz un, bir kâğıt ve kalem gerekiyor. Çocuk en büyük bardakla dört bardak un ölçer, sonra ayrı olarak en küçük bardakla dört bardak ölçer ve ikisini iki ayrı kâseye boşaltır. Fark hemen görülür. Kâğıda tarif için hangi bardağı seçtiğini ve nedenini tek cümleyle yazar. Yaklaşık 10 dakika sürer ve 7-9 yaş için uygundur; altı yaşındakilerle sadece iki kâsenin karşılaştırmasını yapın, yazma kısmını atlayın. Ölçüm için hangi bardağı kullanacağını gösterip tüm ölçülerin farklı kaplarla değil, o bardakla yapılması gerektiğini açıkladığında başarmış demektir.
'Hep aynı bardakla ölçüyoruz, yoksa sayılmaz.' — sekiz yaşındaki bir çocuğun, ona bir kez yanılma fırsatı verdiğimizde kendiliğinden söylediği cümle.
Sürvaknitsa: bardakla değil, iple ölçmek
Kızılcık dalı kesilip süslenir, her süsleme için bir parça yün ip gerekir. İpleri yetişkin keserse çocuk sadece birer çift el olur. İpleri çocuk keserse, uzunluklarla haşır neşir olur.
Ona ipin olmasını istediğiniz uzunlukta, örneğin bir karış boyunda bir kağıt şerit verin. Bu, şablon görevi görür. Her yeni parça 'gözle kararla' değil, bu şeritle karşılaştırılır. 8-9 yaşındaki çocuklar için bir cetvel ekleyin ve iplerin 20 santimetre olmasını isteyin — böylece sayma, sayılarla ölçmeye dönüşür.
- Dalları önceden sayın ve kaç ip gerektiğini söyleyin — mesela 12.
- Çocuğun 12 tanesini kesip sıraya dizmesine izin verin.
- '5 süs bağlarsak kaç tane kalır?' diye sorun.
- Bir ip koparsa yenisini siz kesmeyin — o, şablona göre kessin.
Kuru meyve, patlamış mısır, kurdele — elinizde ne varsa. Özel bir şey satın almaya gerek yok; yine de bir yumak yün ip almak isterseniz bu yaklaşık 2-3 €'ya mal olur, birkaç yıllık sürvaknitsa için yeter ve çocuk için kasada para saymak için harika bir fırsattır.
En sık yapılan hata: çocuk ölçerken yetişkinin düzeltmesi
Zararsız görünür. Çocuk bardağı doldurur, eliniz otomatik olarak biraz daha un çeker ya da bıçakla düzeltir. Bunu bir saniyede yaparsınız ve bunu bir müdahale olarak görmezsiniz.
Ama çocuk bunu görür. Ve o andan itibaren gelişigüzel ölçmeye başlar, çünkü arkasından birinin düzelteceğini bilir. Doğruluk, sonuçtan öğrenilir — hamur biraz daha sert çıkarsa bu bir bilgidir. Siz her ölçüyü sessizce düzeltirseniz çocuk, kendi ölçümünün sayılmadığından başka bir şey öğrenmez.
Diğer sık yapılan hata, aynı anda yedi görev vermektir: 'yoğur, say, kes, temizle'. Yedi yaşındaki bir çocuk kafasında net bir sonu olan tek bir görev tutabilir. Ona unu verin. Gerisi sizin işiniz.
Bayramlardan sonra geriye ne kalır
Tarif değil. Geriye, başlamadan önce 'neyle ölçüyoruz' diye sorma alışkanlığı kalır — bu alışkanlık hem matematik dersine hem de ekmek alışverişine taşınır. Eğer 1 Ocak'a kadar çocuk kendiliğinden bir kez bile 'dur, bu bardak farklı' derse, bir çalışma kitabından daha fazlasını başarmışsınız demektir.