Toplama ve çıkarma çalışması iskambil kağıdıyla: gerçekten işe yarayan oyunlar (7-9 yaş)
Sorun parmakla saymak değil, hafızadan yavaş çekmek. Sıradan bir deste iskambil kağıdıyla tam olarak bunu çalıştıran üç oyun — mutfak masasında günde 10-15 dakika.
İkinci sınıf öğrencisi yirmi işlemlik kağıdın başında oturuyor. İlk üçünü aklından çözüyor, sonra masanın altında parmakla saymaya başlıyor, on yedincisine gelince artık boşluğa adamcıklar çiziyor. Ödev bitmiş ama kafada hiçbir şey kalmamış. Aynı çocuk, karşınıza iskambil destesiyle oturup ikişer kağıt çevirdiğinde, siz bir sonraki çifti çevirmeyi bitirmeden "on üç", "sekiz", "on beş" diyecektir. Fark ruh halinde değil. Fark, masada sonucun hemen çıkması gerekirken, kağıtta saymaya vakit olmasında.
Kartlar çalışma kağıdından neden daha işe yarar
Genelde şöyle denir: "oynayın, eğlenceli olsun, çocuk eğlenirken daha kolay öğrenir". Bu yarım bir gerçek ve tam da bu yüzden pek çok ebeveyn üçüncü akşamdan sonra vazgeçiyor — oynamışlar, eğlenceli olmuş ama sınavda yine parmak sayma çıkıyor. Mekanizma eğlence değil. Mekanizma şu: kart oyununda uzun uzun sayamazsın, çünkü diğer oyuncu bekler ve elindeki kart soğur. Çocuk hafızasına başvurmak zorunda kalır. İlk seferlerde yanılacak, "on üç" yerine "on dört" diyecek — önemli değil. Önemli olan, saymak yerine hafızaya başvurmuş olması.
Bundan tamamen pratik bir sonuç çıkıyor: her kart her an işe yaramaz. Çocuk daha onluk geçişinde takılıyorsa, astan papaza kadar tüm kartları içeren bir deste ona aklından çıkaramayacağı çiftler verir ve çocuk yine saymaya başlar. O yüzden ilk işiniz bir oyun bulmak değil, işi zorlaştıran kartları çıkarmaktır.
Desteyi on beş dakikada nasıl hazırlarsınız
Sıradan bir iskambil destesi alın, jokerleri ve tüm figürleri — vale, kız, papaz — çıkarın. Geriye 1'den 10'a kadar değerlere sahip 40 kart kalır, as 1 sayılır. Aşağıdaki oyunların hepsi bu desteyle oynanır. Çocuk ikinci sınıfın başındaysa ve onluk geçişinde hâlâ tereddüt ediyorsa, ilk hafta için dokuzları ve onları da ayırın; 10'a kadar olan toplamlar duraksamadan çıkmaya başlayınca onları geri katarsınız.
- Jokersiz ve figürsüz bir deste iskambil kağıdı — 40 kart.
- Sadece puan yazmak için bir kağıt, hesap yapmak için değil.
- Çocuk yanılırsa: kartları açık çevirin, sembolleri birlikte sayın, devam edin. Beş dakikalık açıklama yok.
- Çocuk hâlâ oynamak isterken bırakın, sıkılınca değil.
Toplamalı Savaş
Sadece hazırladığınız 40 kartlık deste ve ikinizin de aynı şeyi gördüğü bir masa yeterli. Kartları eşit paylaşın ve her biriniz üstten ikişer kart birden çevirin. Kendi iki kartının toplamını doğru söyleyen ilk kişi dört kartı da alır. Oyun 10-12 dakika sürer, 7-8 yaş için uygundur. Sürekli siz kazanmayasınız diye, cevap vermeden önce içinizden ikiye kadar saydığınıza dair kendi kendinize kural koyun — çocuk bunu bilmemeli. Oyunun sonunda çocuk çiftlerin en az yarısına dudak kıpırdatmadan ve parmaklarına bakmadan hemen cevap veriyorsa, sonuç alınmış demektir. Hâlâ her çiftte sayıyorsa, bir sonraki sefer 6'nın üzerindeki kartları çıkarıp yeniden oynayın.
Yirmi Bir Yap
Aynı 40 kart ve puan için on kadar düğme ya da fasulye gerekir. Altı kartı yüzü yukarı bir sıra hâlinde açın. Sırası gelen oyuncu bunlardan ikisini ya da üçünü kullanarak tam 21 eden bir toplam bulmalı ve yüksek sesle söylemelidir: "yedi, sekiz ve altı — yirmi bir". Bu kartları alır, boşalan yerleri desteden tamamlarsınız. Kimse kombinasyon bulamazsa bir kart daha açılır. Oyun 15 dakika sürer, 8-9 yaş için uygundur. Çocuk oyun boyunca kendi başına en az dört kombinasyon buluyorsa ve en az bir kez sizin yanlış hesabınızı düzeltiyorsa sonuç alınmış demektir — bu düzeltme, tahmin etmediğini, gerçekten hesapladığını gösterir.
Peki ya çıkarma?
Çoğu ev oyunu burada başarısız olur. Toplama oynamak kolaydır — iki kart çevirir, toplarsınız. Çıkarmada ise çocuk genelde büyük sayıdan küçüğü çıkarır ve gerçekte zorlandığı şeyle hiç karşılaşmaz: onluk bozma. Bu yüzden "iki kart çevir, büyükten küçüğü çıkar" kuralı hoştur ama bir ay boyunca hiçbir şeyi değiştirmez.
50'den Aşağı Merdiven
Deste, kağıt ve kalem yeterli. Yukarıya 50 sayısını yazın. Sırası gelen bir kart çeker ve mevcut sonuçtan çıkarıp söyler: "elli eksi yedi kırk üç eder". Bir merdiven oluşacak şekilde önceki sayının altına yazılır. Tam 0'a ya da altına ilk düşen kaybeder; yani amaç o kişi olmamaktır. Oyun 8-10 dakika sürer, 8-9 yaş için uygundur. Sadece onluk geçiş anlarını izleyin — 43 eksi 7, 32 eksi 5 gibi. Çocuk bir oyunda en az üç kez sizin onayınızı beklemeden yuvarlak sayıyı geçiyorsa başarılı demektir. Tam orada takılıyorsa durun ve bir kez yüksek sesle bölerek anlatın: "43'ten 3 çıkarırsak 40 kalır, 4 daha var — 36". Sonra oyuna devam edin.
En sık yapılan hata: oyunu sınava çevirmek
Şöyle olur. Çocuk "on iki" der, doğrusu on üçtür, ebeveyn her şeyi durdurur: "Dur, dur. Yedi artı altı kaç eder? Hadi say. Öyle değil, parmaklara bak. Bak, yedi artı üç on eder, sonra…". Açıklama iki dakika sürer, oyun donar, bir sonraki kart çiftinde çocuk susar çünkü yine yanılmaktan korkar. Böylece masa, sadece resimli ikinci bir çalışma kağıdına dönüşür.
İşe yaramamasının nedeni basit: çocuk cevap vermeyi riske atmayı bırakır. Oysa tüm fayda tam olarak bu riskten gelir — emin olmadan önce sayıyı hafızadan çekme denemesinden. Her yanlış deneme bir derse dönüşürse, en güvenli davranış parmakla yavaşça saymak ya da susmak olur. Bu yüzden bir hatada tek bir şey yapın: kartları açık çevirin, sembolleri birlikte beş saniyede sayın, "on üç" deyin ve sıradaki kartları dağıtın. Açıklamanın yeri vardır ama oyun sırasında değil.
Oyunu bozan şey gürültü ya da dikkat dağınıklığı değil, "dur biraz, sana anlatayım" cümlesidir.
İşe yaradığını nasıl anlarsınız
Notlardan değil — onlar yavaş değişir ve pek çok şeye bağlıdır. Duraklamayı izleyin. Başlangıçta kartın çevrilmesiyle cevap arasında, çocuğun saydığını gördüğünüz üç dört saniyelik bir sessizlik olur. Haftada birkaç kez, iki üç haftalık çalışmadan sonra bu duraklama küçük sayılarda kaybolur ve yalnızca daha zor çiftlerde kalır — 8 ile 7, 9 ile 6 gibi. Gerçek ilerleme budur ve testsiz, çıplak gözle görülür.
- 10-15 dakika yeterlidir; sonrasında dikkat düşer ve oyun mekanikleşir.
- Haftada dört kez onar dakika, pazar günü bir saatlik tek seferden daha iyidir.
- Çocuk daha fazla oynamak isterse — durun. Yarın için istek kalsın.
Bir deste, figürleri çıkarılmış, mutfak masasında on beş dakika. Mucize vaat etmiyor ama bir ayda 20'ye kadar olan toplamların çoğunda parmak saymayı ortadan kaldırıyor — ki bu da ileride çarpımda önüne çıkacak engeldir.