Грав, леќа и ориз: три игри на кујнската маса за деца на 5-7 години
Три бавни, но вистински игри со суви зрна од кујнскиот плакар — сортирање со штипка, барање скриено богатство во чинија и цртежи врз тепсија. Без купување, без подготовка, со јасен знак кога детето успеало.
Осум часот навечер, јануари, прозорецот е замрзнат одвнатре и детето веќе трипати го поминало ходникот со зборовите „ми е здодевно". Во плакарот над шпоретот има пакетче грав, половина пакетче леќа и ориз. Тоа е доволно за час и пол игра, во кое вие мирно ќе си го допиете чајот.
Обично се вели дека сортирањето зрна „ја развива финната моторика". Точно е, но тоа е само половина од вистината, и токму таа половина ги тера родителите да се откажат по десет минути. Поважно е нешто друго: ова е една од ретките домашни активности во кои детето самото гледа докаде стигнало. Купчето расте. Не треба некој да каже „браво" — резултатот стои на масата.
Зошто токму 5-7 години, а не порано
Кај помалите од четири години сувите зрна се ризик — можат да завршат во носот, во ушите или во дишните патишта, па затоа педијатрите советуваат ситните зрна да не им се даваат на најмалите за самостојна игра. Затоа овде зборуваме за предучилишна и рана училишна возраст: период во кој децата веќе не ставаат работи во устата од љубопитност, но сè уште не им е глупаво да сортираат. По осмата година повеќето деца се здосадуваат од чисто подредување и треба да им се даде натпревар или правило кое ќе го прекршуваат.
Сепак — останете во собата цело време додека траат овие игри. Не само затоа што играта се распаѓа токму кога никој не гледа, туку и затоа што зрната и ситните предмети остануваат ризик за задушување ако сепак завршат в уста. Надзор на возрасен е задолжителен, а зрната и предметите се вадат од масата штом играта заврши.
Кое зрно за што служи
- Крупен бел грав — најлесен за фаќање со прсти, погоден за првите обиди и за деца кои брзо се откажуваат.
- Леќа — ситна и рамна, бара штипка со два прста; токму тука започнува вистинската работа за раката.
- Ориз — не се сортира, туку се пресипува и во него се црта. Не мешајте го со леќата, освен ако не сакате да ја поминете вечерта разделувајќи ги.
- Пченка или наут, ако имате — служат за „богатствата", бидејќи се препознаваат на допир со затворени очи.
Сортирање на слепо со штипка
Ви требаат само шепа грав, шепа леќа и три чинички или капачиња од тегли — а ако имате штипка за мраз, дајте му ја на детето, бидејќи таа наизглед досадната работа ја претвора во задача. Измешајте ги зрната во средната чинија и оставете го детето само да ги раздели по вид. Времето е околу петнаесет минути, подолго ретко издржуваат. Кај најмалите, петгодишните, користете само грав и пченка — леќата е преситна за штипка. Сметајте дека успеало кога сите три чинии содржат само по еден вид зрно, и детето само го забележало погрешеното пред вие да го покажете.
Ако сакате да ја продолжите, врзете очи со марама и оставете го детето да сортира на допир. Тогаш се слушаат вистинските реченици: „Овој е мазен, значи е гравот", „Оваа е како копче". Оттука разговорот тече сам.
Барање скриено богатство во чинијата
Земете длабока чинија, истурете во неа ориз или леќа — околу два прста дебелина — и скријте внатре осум мали предмети: копче, капаче, стар клуч, парче лего, монета, гумичка за бришење. Вкупно петнаесет до дваесет минути, под постојан надзор, бидејќи станува збор за ситни предмети. Правилото е едно: детето ги вади предметите само со рака, без да ја истура чинијата. Поголемите можат да работат со затворени очи и да кажат што опипуваат пред да го извадат. Успеало е кога ги извадило сите осум и може да ги избројува во себе — односно да каже колку му остануваат, без повторно да ги брои извадените.
Едно предупредување од искуство: не ставајте ништо што ви е скапоцено, ниту предмети толку ситни што би можеле да заглават во уста или нос. Едно од богатствата секогаш останува во оризот до следниот пат.
Цртежи врз тепсија — најтивкиот дел од вечерта
Истурете ориз врз голема тепсија за печење, разместете го со дланка во тенок слој и оставете го детето да црта со прст. Буквата што ја учи. Круг, куќа, змија. Ако згреши, ја затресува тепсијата и сè исчезнува — токму затоа децата кои се плашат да пишуваат на лист, тука пишуваат смирено. Нема гумичка, нема траг од грешката.
За оние кои веќе се во прво одделение, добро функционира вака: вие кажувате збор, тие ја пишуваат само првата буква. Потоа ги менувате улогите. Тепсијата се затресува меѓу секој збор, а тоа тресење е половина од задоволството.
Грешката што ја уништува играта за пет минути
Родителот седнува до детето и почнува да помага. Зема едно зрно леќа, го става во вистинската чинија, потоа уште едно, а потоа неговата рака веќе работи побрзо од детската. По четири минути чиниите се подредени, детето гледа од страна и вели „ти го направи тоа". Играта заврши.
Зошто не функционира: целата вредност е во бавното фаќање на зрното. Ако вие го фаќате, детето добива подреден резултат и нула вежба. Ако навистина не можете да го издржите бавното темпо, земете си своја чинија и сортирајте паралелно, без да ја допирате неговата. Другата опција е да мерите време — не како натпревар меѓу вас, туку против песочен часовник.
Втора честа грешка: се мешаат премногу видови наеднаш. Пет видови зрна во една чинија не е поинтересно, туку само поматно, и детето се откажува уште пред да почне. Два вида се доволни за првиот пат, три за следниот.
Ако по играта на масата има расфрлани зрна — тоа значи дека детето работело самостојно. Чистата маса обично значи дека работел возрасниот.
Што правиме потоа со зрната
Ставете ги во тегла со капак и натпис — не се готват откако биле на под и во раце. Еден килограм грав чини под 2 €, така што теглата мирно станува „играчка" и издржува цела зима. Ако сепак сакате на крајот да ги готвите, оставете само неупотребеното пакетче настрана уште од почетокот.
И уште нешто вредно: ставете ги теглите на полица до која детето стигнува, но надвор од дофат на помалите братчиња и сестрички. Игра до која детето само стигнува се игра десет пати повеќе од игра што мора да ја бара.