„Мразам природни науки, здодевно е“ — што всушност ти кажува детето (водич за родители)
Водич за родители: кога осум- или деветгодишно дете ќе објави дека мрази природни науки, речиси никогаш не станува збор за самата наука. Еве како да ја „прочиташ“ таа реченица и што да направиш уште истата седмица.
Октомври е, третата недела од учебната година е зад нас, и на вечера деветгодишниот син ја турка тетратката по природни науки настрана: „Мразам природни науки. Здодевно е.“ Ти велиш нешто од типот „ама природните науки се супер интересни“, тој крева раменици и разговорот е завршен. Наредната вечер — истото.
Проблемот е што „здодевно е“ е најнеточниот збор во детскиот речник. Дете на осум-девет години ретко има зборови за „ја загубив нишката на третиот час и оттогаш сѐ ми звучи како бучава“. Постои, меѓутоа, еден збор што „работи“ во секоја ситуација, а не открива ништо. Овој текст е наменет за родители на деца меѓу 8 и 10 години — односно за периодот кога природните науки веќе се самостоен предмет со термини, а не пријатните раскажувања за животните од помалите одделенија.
Трите работи што се кријат зад „здодевно е“
Ако слушаш внимателно уште два-три дена, обично се издвојува едно од следниве. Тоа не се дијагнози — туку различни ситуации кои бараат различна реакција.
- Загубена нишка. Детето не разбрало нешто пред две недели — на пример што значи „супстанција“ — и сето понатамошно знаење се гради врз таа дупка. Се препознава по реченици како „не знам од каде да почнам“ или „наставничката зборува брзо“.
- Нема што да се допре. На час се чита и се препишува, а детето го разбира светот со рацете. Се препознава по „ама ние само пишуваме“ или по тоа што со ентузијазам раскажува за единствениот опит што го направиле во текот на полугодието.
- Страв од погрешен одговор. Детето било поправено пред одделението и решило дека токму по овој предмет е „слабо“. „Здодевно“ е побезбеден збор од „ме е срам“. Се препознава по тоа што одбива да погоди: „Не знам“ доаѓа премногу брзо, пред воопшто да размисли.
Како да дознаеш кое од трите е во прашање? Не со прашањето „зошто ти е здодевно“ — на него ниту едно дете не одговара смислено. Прашај нешто друго: „Кажи ми една работа од последниот час што целосно ја разбра.“ Ако детето најде таква работа и ја објасни — нишката е тука, проблемот е во начинот на работа или во самодовербата. Ако молчи или каже „ништо“ — имаш дупка во разбирањето и токму тоа е местото од кое треба да се почне.
Најчестата грешка: да ја браниш науката
Природната реакција е да објасниш колку е важна науката — дека без неа нема лекари, телефони, ракети. Звучи разумно. Не функционира, и тоа од сосема механичка причина: детето кажало нешто за себе, а ти одговараш нешто за предметот. Тоа ти сподели дека се чувствува лошо на час; ти му објасни дека греши. Следниот пат едноставно нема да ти сподели ништо.
Втората по честота грешка е спротивната — „ни мене математиката и природните науки не ми одеа, наследно е“. Ова го ослободува детето од обиди засекогаш. И ќе ѝ ја повтори таа реченица на наставничката буквално, уште истиот месец.
Функционира трет пристап, на прв поглед здодевен: ја прифаќаш реченицата без расправа и прашуваш за детаљ. „Добро. Кое точно беше најздодевно — читањето, пишувањето или кога таа објаснува?“ Тука веќе има за што да се фатиш.
Кујненска лабораторија за десет минути
Оваа активност ја правиш заедно со дете на 8-10 години и трае околу 10-15 минути, од кои поголемиот дел е чекање. Ти требаат чаша топла вода, чаша студена вода и две пакетчиња чај (или две капки прехранбена боја). Пакетчињата ги пуштате истовремено, а детето следи во која чаша водата побрзо се обојува. Пред тоа, задолжително нека каже гласно што претпоставува дека ќе се случи и зошто — тоа е половина од вежбата. Потоа нека објасни што видело: во топлата вода честичките се движат побрзо и побрзо ја разнесуваат бојата. Ако сакате втор круг, ставете и трета чаша со мраз. Внимавај водата да е топла, а не врела, и налевај ја ти. Опитот е успешен не кога детето ќе погоди точно, туку кога само од себе ќе изговори реченица од типот „претпоставив едно, а се случи друго, значи топлината го забрзува мешањето“ — токму тоа се бара од него на час, само без оценка над главата.
Пет прашања до продавница
За истата возраст, деца од 8 до 10 години, и не бара ништо освен патот до продавницата — односно околу 15-20 минути, во кои и онака одите пеш заедно. Правилото е едноставно: додека сте на улица, детето треба да постави пет прашања што почнуваат со „зошто“ или „како“, за работи што ги гледа. Зошто оваа локва пресушила, а онаа не. Како птицата стои на жица, а не паѓа. Зошто излогот е замаглен одвнатре. Ти не смееш веднаш да одговориш на сите — на две прашања одговараш, за другите три чесно велиш „немам поим, ајде да провериме дома“. Ако имате повеќе деца, нека се менуваат. Активноста е успешна кога детето ќе стигне до пет прашања без потсетување и кога барем едно прашање навистина ве натера заедно да го побарате одговорот — целта е детето да види дека незнаењето е нормален почеток, а не пораз.
Детето не ги мрази природните науки. Го мрази чувството дека е единственото во просторијата што не разбира.
Што да му кажеш на наставникот — и кога
Ако по две недели ништо не се менува, разговорот со наставникот вреди да се случи. Само не влегувај со „моето дете вели дека е здодевно“ — тоа звучи како жалба на часот и веднаш го затвора разговорот. Покорисно е да бидеш конкретен: „Забележувам дека има потешкотии кога треба со зборови да опише опит. Има ли нешто што можеме да вежбаме дома?“ Наставниците радо одговараат на вакво прашање, бидејќи им дава задача, а не вина.
Вреди да прашаш и дали во одделението се прават опити и колку често. Ако одговорот е „ретко, нема материјали“, тоа не е нешто што ќе го промениш со еден разговор — но веќе знаеш дека дома вреди да се потпреш на наједноставните работи. Обична лупа, ќесичка балони, магнет од фрижидер. Не треба повеќе, а особено не се неопходни скапите готови комплети за мали научници — тие обично содржат три ефектни опити и потоа стојат во плакарот.
Кога се гледа промената
Не очекувај детето да објави дека одеднаш ги засакало природните науки — тоа речиси никогаш не се случува со зборови. Знаците се други и се ситни: почнува само од себе да раскажува нешто од час без да го прашуваш; престанува да вели „не знам“ во првата секунда; те прашува нешто на кое ти самиот не знаеш одговор. Првите два обично доаѓаат по неколку недели редовни ситни опити. Третиот е најдобриот знак и доаѓа последен.
И уште нешто што родителите често го пропуштаат: ако детето рече „здодевно е“ за предмет што претходно го сакало, гледај не во предметот, туку во календарот. Смена на наставник, ново распоредување во училницата, кавга со другарот што седи до него — секое од тие нешта поминува како „мразам природни науки“, бидејќи детето го поврзува предметот со тоа што се случува за време на часот.