Првиот училишен ден по долгиот мартовски викенд: 2 игри за деца кои не сакаат да чујат за училиште (за родители)
Родителска рубрика — совет наменет за возрасни, не содржина за деца: детето вели „не одам“ во недела навечер, по трите слободни дена околу Баба Марта. Наместо разговор за одговорност — две кратки игри што го враќаат училиштето во неговата глава без ниту едно објаснување.
Недела, 20:10 часот. Ранецот стои недопрен крај вратата уште од четврток. Детето лежи на стомак на теписот, сè уште со мартинката на рачниот зглоб, и вели: „Утре нема да одам. Го мразам училиштето.“ Вие длабоко воздивнувате и го започнувате истото речение што веќе трипати го кажавте оваа година — колку е важно, колку брзо ќе помине, колку ќе се израдува кога ги види другарчињата. И погодете: не дејствува. Никогаш не дејствувало.
Овој текст е дел од родителската секција на сајтот и е наменет за родители на деца од 7 до 10 години — возраст кога детето веќе умее гласно да формулира отпор, но сè уште не знае само да „пребаци“ од три дена слобода во режим со училишно ѕвонче и домашни задачи. Родителите тоа често го читаат како мрзеливост или инает. А работата е сосема поинаква.
Зошто разговорот „зошто училиштето е важно“ пропаѓа секој пат
Кога детето ќе рече „не одам“, тоа не расправа за придобивките од образованието. Тоа изразува чувство: училиштето му изгледа далечно, тешко и матно. Три дена без распоред се доволни за да избледни сè конкретно — кој каде седи, докаде стигнавте по математика, каде е сината тетратка. Останува само општата тежина на зборот „училиште“.
А вие му одговарате со уште поопшт збор: „важно е“. Апстракција против апстракција. Затоа разговорот се врти во круг и завршува со подигнат тон или со прегратка по која ништо не се променило.
Спротивниот пристап дејствува — да ја вратите конкретиката. Не преку објаснување, туку преку активност со рацете што трае под петнаесет минути и во која зборот „утре“ воопшто не се изговара.
Истражување во ранецот
Го празните целиот ранец на подот — да, целиот, вклучувајќи ги и трошките — и играте на детективи. Детето е агентот, вие сте базата. Задача: да пронајде и наглас да наброи седум нешта што докажуваат дека минатата недела навистина се случила. Се прифаќа сè конкретно: „контролна по македонски, добив петка“, „цртеж на кокиче“, „белешка од учителката Ивановска“, „моливот на Мартин, го земав на заем“. Не се прифаќа „учебници“ или „тетратки“ — премногу е општо, вратете го да прецизира кој учебник и докаде стигнало. За секое пронајдено нешто велите само „примено“ и запишувате на лист. Ви требаат само неколку работи: празен ранец, лист хартија и пенкало; трае од 10 до 15 минути и е токму за деца од 7 до 10 години. Сметајте дека успеало кога детето ќе стигне до седмото нешто и ќе продолжи само, без вие да прашувате — обично на петтото-шестото веќе почнува да раскажува приказна, а не да пријавува предмет.
Што всушност се случува тука: празнењето е физичко, гласно и малку „забрането“ — многу деца сакаат кога им се дозволува да направат неред. Додека копа, детето само се потсетува дека училиштето е место со познати луѓе и недовршени работи, а не апстрактна казна. Никој не му го кажал тоа. Тоа само го открило.
Три прашања за утре
Седнувате еден спроти друг и детето треба да смисли три прашања на кои не го знае одговорот и на кои одговорот ќе го дознае дури утре во училиште. Може да бидат сосема несериозни — „Дали Дани си го отсекол косата?“, „Дали физичкото ќе биде надвор?“, „Дали учителката Петровска ќе заборави на домашната задача?“ Ги запишувате на мало ливче, детето го превиткува и го става во предниот џеб на ранецот. Наредниот ден, кога ќе се врати дома, го вадите ливчето и ги проверувате одговорите. Ви требаат само ливче и молив, а времето е 5–8 минути; погодно е за деца од 7 до 10 години, а кај седумгодишните може да помогнете со првото прашање како пример. Успеало е ако детето само го извади ливчето при враќање дома, пред вие да се сетите на него.
Оваа игра прави нешто што убедувањето не може: утрешниот ден го претвора од обврска во отворено прашање. Според искуството на многу родители, детето што само поставило прашање потоа тивко го чека одговорот. А детето што чека нешто, повеќе не бега од него.
Најчестата грешка: да компензирате со награда
Искушението е огромно. „Ако утре одеш без сцени, во петок ќе ти купам нешто од киоскот.“ Два-три евра, крај на драмата, сите се задоволни. Барем за таа вечер.
Проблемот се појавува следниот пат. Наградата му вели на детето: „Во право си, утрешниот ден е нешто непријатно — толку непријатно што за него се плаќа.“ Со тоа сте ја потврдиле токму тезата против која се боревте. И бидејќи цената веќе еднаш е поставена, следниот понеделник преговорите почнуваат од неа, а не од нула — детето обично бара нешто повеќе отколку претходниот пат, а сцените си остануваат исти.
- Не прашувајте „зошто не сакаш да одиш“ во недела навечер — детето нема готов одговор и ќе смисли причина за која подоцна ќе се фати (ме боли стомакот, Никола ме задева).
- Не ветувајте дека „утре ќе биде забавно“ — ако не е, ја губите довербата токму пред следниот долг викенд.
- Не почнувајте со домашните задачи. Прво вратете го чувството за место и луѓе, па дури потоа тетратките — инаку првото нешто со кое го поврзува училиштето е задача што ја одолжувало три дена.
- Не ги правете двете игри една по друга во исто време. Истражувањето е за недела попладне, прашањата — токму пред спиење.
Ако утрото сепак тргне лошо
Има утра кога никаква вечерашна игра не помага и детето плаче на прагот. Тогаш единственото што дејствува е да го намалите хоризонтот. Не „целиот ден“, туку „до големиот одмор“. Кажете буквално: „Одиш до големиот одмор. Ако тогаш сè уште е ужасно, вечерва сериозно ќе разговараме.“ Реченицата е кратка, изводлива и — што е важно — навистина ја исполнувате: навечер прашувате и слушате без коментар.
Детето не се спротивставува на училиштето. Се спротивставува на недостигот на подробности за него.
Мартовските слободни денови се повторуваат секоја година, а до средината на март умората веќе се насобрала кај двете страни. Токму затоа вреди овие две игри да станат ритуал, а не итна мерка за спасување. Ако ги повторите три пати по ред по долг викенд, детето почнува да ги очекува — а некаде околу четвртиот пат само седнува и прашува каде е ливчето.