Саботно фрлање ѓубре: 6 игри со хартија, капачиња и стакло за деца од 7 до 9 години
Разделното собирање кај контејнерите пред зградата може да помине без гунѓање, ако детето има улога, а не задача. Шест конкретни игри со мерење време, поени и јасен критериум кога детето се снашло.
Сабота, десет и пол. Во ходникот стојат три кеси, детето е во чорапи пред телевизорот и веќе знае што следува. „Ајде да го фрлиме ѓубрето.“ Одговорот е познат — „подоцна“, „не ми се оди“, „зошто јас“. И одите сами, бидејќи така е побрзо.
Побрзо е, точно. Само што секоја сабота детето учи по нешто: дека ѓубрето е нешто што го работат возрасните и дека сортирањето е досадна работа од која можеш да се измолкнеш ако издржиш доволно долго. А тука има куп реални одлуки — оваа чашка од јогурт чиста ли е или не, оваа кутија од сок хартија ли е или не — и токму одлуките се интересниот дел.
Зошто „помогни ми да го фрлиме“ не функционира
Носењето кеса не бара размислување. Детето е курир: зема, оди, пушта, се враќа. Нема што да одлучи, нема начин да се снајде подобро отколку вчера, нема начин да сфати дека се снашло. Затоа е досадно — и целосно оправдано.
Сортирањето, пак, е нешто сосема друго. Тоа е задача со правила, гранични случаи и препирки. Капачето од шишето е пластика, а шишето исто е пластика — но кај нас капачињата одат одделно, за акцијата. Кутијата од свежо млеко изгледа како хартија, но одвнатре е обложена со фолија. Тетратката со спирала — дали спиралата пречи? Токму тие прашања ги претвораат петте минути кај контејнерите во игра, ако некој ги изговори на глас.
Игрите подолу се приспособени за деца на возраст од 7 до 9 години — возраст кога детето веќе чита етикети, брои до сто без грешка и многу држи до тоа резултатот некаде да му се запише.
Три канти, три минути
Малку пред да тргнете, истурете ја содржината на кујнската кеса за рециклирање врз стар весник во ходникот — обично се 15-20 предмети. Материјал: весник или церада за под, три хартиени кеси или кутии со натписи „хартија“, „пластика“, „стакло“, тегла за капачињата и телефон со штоперица. Рок: 3 минути за сортирање плус уште 5 за слегување до контејнерите. Возраст: 7-9 години, а на 7 години возрасниот ги чита етикетите на глас. Детето вади предмет, вели каде оди и зошто — „ова е кутија од сок, одвнатре е со фолија, значи не е чиста хартија“ — и го става во кесата. Секоја сабота го запишувате времето на ливче залепено од внатрешната страна на плакарот. Се снашло, ако сè распределило со не повеќе од две грешки и објаснило на глас барем пет од своите одлуки.
Капачињата: единственото нешто што лесно се брои
Пластичните капачиња се собираат одделно во многу згради и училишта — тоа е најпрегледниот дел од целата работа, бидејќи се мали, шарени и се бројат. Во едно семејство што пие флаширана вода обично се насобираат по неколку десетици капачиња месечно, но бројот многу зависи од навиките на самото домаќинство. Дајте му на детето тегла со широко грло и оставете го броењето целосно на него.
- Капачињата се туркаат од шишето пред фрлање — самото шише се смачкува настрана за да зафаќа помалку место во контејнерот.
- Влегуваат и капачиња од свежо млеко, од масло, од средства за перење — не само од вода.
- Не влегуваат метални капачиња од тегли и капачиња-круни од стаклени шишиња; тие одат во металниот тек.
- Тегла со капак врши подобра работа од најлонска кеса — се гледа докаде стигнало нивото.
Прогноза за капачињата
Играта трае цел месец, не само една сабота. Материјал: празна стаклена тегла, лепливо ливче и молив. Рок: 2 минути секоја сабота. Возраст: 7-9 години. Во првата сабота од месецот детето кажува број — колку капачиња мисли дека ќе се соберат до крајот. Го запишува на ливчето и го лепи на теглата. Секоја наредна сабота ги брои новите капачиња, ги собира со претходните и го запишува тековниот збир подолу. Во последната сабота ја споредувате прогнозата со вистинскиот број. Се снашло, ако броело само и на крајот може да каже за колку погрешило — нагоре или надолу. Ако разликата е под десет, прогнозата се смета за многу добра.
Стаклото е за возрасниот, звукот — за детето
Тука треба да сме конкретни: тегли и шишиња носи возрасниот, детето не бара по кесата со стакло и не се навалува над контејнерот. Ако стакло се скрши дома, детето излегува од собата, а собирањето се врши со метла и лопатка, не со раце.
Но има што да работи. Пред да тргнете, детето ги подредува теглите по големина на плотот и ги брои. Кај зелениот контејнер стои два чекора назад и ги брои „ѕвоновите“ — колку пати чува стакло. Ако бројките се совпаднат со избројаните тегли, сметката излегла. Звучи ситно, но децата на оваа возраст обожаваат сметка што треба да излезе.
Најчестата грешка: наградата наместо улогата
Искушението е јасно — по едно евро неделно за фрленото ѓубре и прашањето е решено. Функционира две-три саботи. Потоа почнува пазарењето: „Само едно евро? Минатиот пат имаше повеќе работи.“ А во сабота кога не сакате да платите, детето воопшто не тргнува. Плаќањето ја претвора заедничката работа во услуга што детето ви ја прави, и оттука натаму цената само се крева.
Другото нешто што не функционира е поправањето во движење. Детето става чашка од јогурт кај хартијата, вие ја вадите и ја преместувате без да кажете ништо. Тоа гледа само дека неговата одлука не е важна. Подобро: „Стој малку. Од што е направена чашката?“ — и оставете го тоа да ја премести. Одзема дваесет секунди повеќе и се памети.
И третото — сортирање во последен момент, со јакна и чевли, пред отворената врата. Никој не размислува добро стоејќи прав во ходникот. Затоа сортирањето е дома, на подот, во мир, а слегувањето е одделно.
Улогата е посилна од наградата. „Ти си задолжен за капачињата“ трае со месеци, а едно евро трае три саботи.
Како да не се распадне по третата недела
- Фиксирајте час. Секоја сабота во единаесет, не „кога ќе се сетиме“ — инаку секоја сабота преговарате одново.
- Дајте му на детето еден тек за кој е целосно задолжено — капачињата се најпогодни, бидејќи се бројат.
- Ливчето со времињата и збировите стои залепено на видно место, не во тетратка што никој не ја отвора.
- Кога детето ќе згреши, прашајте од што е направен предметот, наместо да кажете каде оди.
- Ако некоја сабота му се мрзи, завршете само со сортирањето без слегувањето. Три минути е подобро од ништо, а веригата не се прекинува.
По еден месец нешто се пресвртува. Детето почнува да ве поправа — „оваа кутија не е хартија, погледни одвнатре“ — и токму тоа го сакавме. Не помошник со кеса, туку човек кој донесува одлуки за работи што претходно не ги забележувал.