Çocuk Sokak Kedilerini ve Köpeklerini Beslemek İstiyor: Empatiyi Öldürmeden Nasıl Sınır Koyarız?
7 ile 10 yaş arasındaki çocukların ebeveynleri için kısa bir rehber: 'sokaktaki her hayvanı besleme' dürtüsünü mantıklı, güvenli ve gerçekten faydalı bir yardıma nasıl dönüştürürüz.
Apartmanın önünde zayıflamış, kaburgaları belli olan bir kedi duruyor. Çocuk çoktan sırt çantasına dalmış, yarım bir sandviç çıkarıyor. Sen 'dokunma' diyorsun, o 'neden' diye soruyor ve bu 'neden'in arkasında korumaya değer bir şey var — birinin kötü durumda olduğunu fark etmiş ve yardım etmek istemiş. Sorun isteğinde değil. Sorun, kaşarlı yarım bir sandviçin kedi için yiyecek olmaması ve tanımadığı bir köpeğe uzatılan elin, dokuz yaşındaki bir çocuğun henüz sezemeyeceği bir risk taşımasıdır.
Bu yüzden konuşma 'dokunma' ile bitmemeli. Boş bir yasak çocuğu suçluluk duygusuyla ve elinde hiçbir şey olmadan bırakır. Oysa bu yaştaki çocuklar, nedenini açıklarsak ve izin verilen bir hareket tarzı sunarsak, 'buna evet, şuna hayır' türünden bir kuralı gayet iyi kavrayabilir.
'Sokak hayvanlarına dokunma' kuralı neden nadiren haftayı çıkarır
Çünkü bu, yerine hiçbir şey konmamış bir yasaktır. Çocuk aç bir canlı görür, güçlü bir duygu hisseder ve bu duyguyla yapacak hiçbir şeyi yoktur. Sonuç genelde ikisinden biridir: ya dışarıda kurala uyar ve içi kötü hisseder, ya da senin arkanı dönmeni bekler ve yine kediyi besler — ama bu kez gizlice, sormadan ve dikkat etmeden. İkincisi daha tehlikelidir, çünkü artık kimse durumu gözlemlemiyordur.
Kural, üç parçası olduğunda işe yarar: neyi yapmıyoruz, bunun yerine ne yapıyoruz ve kim sorumlu. Örneğin: hayvana dokunmuyoruz ve onu yanımıza çekmiyoruz, ama belirli bir yere su bırakabiliriz ve hayvan yaralı görünüyorsa bir yetişkine haber verebiliriz. O zaman çocuğun sadece bir kısıtlaması değil, bir rolü de olur.
Somut olarak: ne güvenli, ne değil
- Su — neredeyse her zaman iyi bir fikirdir. Özellikle yazın gölgeye bırakılan temiz bir kase su hiçbir hayvana zarar vermez ve komşularla sorun yaratmaz.
- Masadan yemek — hayır. Baharatlı, tuzlu, çikolata, soğan, tavuk kemikleri: bizim için akşam yemeği olan şeyler, bir köpek ya da kedi için sorun demektir. Beslenecekse, bu bir yetişkinin satın aldığı kuru mama veya konserve mama olmalı.
- Dokunmak, okşamak, kucağa almak — hayır, hayvan ne kadar sakin görünürse görünsün. Sokak hayvanı ellere alışkın değildir ve çocuk tam üzerine eğilirken ürkebilir.
- Elden beslemek — hayır, kesinlikle asla. Evcilleştirilmiş bir köpek bile, yiyecek çok yakınındaysa yanlışlıkla parmağı ısırabilir.
- Yavruları olan bir kedi ya da yerde hareketsiz yatan bir köpek — geri çekiliyoruz ve bir yetişkin çağırıyoruz. Burada doğaçlama yapılmaz.
- Mama bırakma yeri — giriş kapılarından, çocuk parklarından ve park halindeki arabalardan uzakta olmalı, böylece hayvanlar diğer çocukların oynadığı yerlerde toplanmaz.
Çocuğun kendi başına söyleyebileceği cümleler
Çocuk tam olarak ne söyleyeceğini bildiğinde gerginliğin yarısı ortadan kalkar. Bu cümleleri evde, sesli olarak, garip gelmekten çıkana kadar prova edin:
- Bir köpeğe cips uzatan arkadaşına: 'Dur, bu köpekler için değil. Ona kötü olur. Hadi bir su koyalım.'
- Yardım etmek istediğinde sana: 'Anne, bu kedi aç görünüyor. Bir paket mama alıp konteynerin yanına bırakabilir miyiz?'
- Çocuğu bir köpeği okşamaya zorlayan tanımadık bir yetişkine: 'Sokak hayvanlarına dokunmuyorum. Evde böyle anlaştık.'
- Yaralı bir hayvan gördüğünde: 'Ona dokunmuyorum. Apartmandan birine haber vermeye gidiyorum.'
Mahalle Haritası
A4 kağıdı ya da eski bir resmin arka yüzünü, kuru boyaları ve sadece bir sokağı kontrol etmek için telefonunuzu alın. Birlikte mahallenizin kabaca bir haritasını çizin ve farklı işaretlerle kedileri gördüğünüz yerleri, yazın gölgesi olan yerleri ve su kasesinin durması için uygun olan — giriş kapılarından ve arabalardan uzak — yerleri işaretleyin. Yaklaşık 30 dakika sürer, 7-10 yaş arası çocuklar için uygundur; küçükler çizer, büyükler açıklamaları yazar. Çocuk en az iki uygun yer gösterebilir ve üçüncü yerin neden olmadığını bir nedenle açıklayabilirse başarılı sayılır.
Komşu Provası
Bu alıştırmada hiçbir malzeme gerekmiyor; sadece mutfak masası ve on beş dakika yeter. Sırayla rol yapın: önce sen 'kapının önüne yem koymayın, buraya kediler üşüşüyor' diyen bir komşu ol, çocuk sakin bir cümleyle cevap versin — 'Yemek koymuyoruz, sadece su. Kaseyi rahatsız etmeyeceği bir yere taşıyabiliriz.' Sonra rolleri değiştirin ki çocuk komşunun neden rahatsız olduğunu da içeriden görsün. Üç farklı durum deneyin: itiraz eden bir komşu, meraklı bir komşu ve yardım etmek isteyip yanlış bir şey öneren bir komşu. 7-10 yaş için uygundur. Çocuk bağırmadan, tartışmaya girmeden bir cümle kurabiliyor ve gerektiğinde 'Bunu anneme sormam lazım' diyerek konuyu bir yetişkine devredebiliyorsa başarılı sayılır.
Kase Haftası
Artık mutfakta kullanılmayacak eski bir plastik kase, üzerine yazı yazmak için bir kalem ve küçük bir defter gerekiyor. Çocuk yedi gün boyunca bir taahhütte bulunur: her gün suyu değiştirir ve defterine suyun içilip içilmediğini, kasenin yerinin değişip değişmediğini ve yakınlarda bir hayvan görüp görmediğini not eder. Günde beş dakika, artı pazar günü notları gözden geçirmek için on dakika. 8-10 yaş için uygundur, çünkü hatırlatma olmadan süreklilik gerektirir. Hafta sonunda en az beş gün doldurulmuşsa ve çocuk öğrendiği bir şeyi söyleyebiliyorsa — örneğin suyun en çabuk sıcak günlerde tükendiğini — başarılı sayılır.
En sık yapılan hata: konuşmayı sokak hayvanları hakkında bir derse dönüştürmek
Ayartıcı bir durum bu. Çocuk konuyu açmış, sen her şeyi bir anda anlatmak istiyorsun — bir yere yem bırakmanın daha fazla hayvan çektiğini, komşuların rahatsız olduğunu, kısırlaştırılmamış kedilerin üreyip çoğaldığını. On dakika sonra çocuk artık dinlemiyordur, elinde tek bir his kalmıştır: 'yardım ettiğimde kötü şeyler oluyor.'
Aynı hatanın diğer versiyonu bunun tam tersi — sokak ortasında bir sahne yaşanmasın diye her şeye evet demek. O zaman ertesi gün aynı konuşma yeniden başlar, ama bu kez daha gürültülü, çünkü çocuk artık kuralın esnek olduğunu bilmektedir.
İşe yarayan şey sıkıcı ama kısadır: bir kural, bir neden, bir izin verilen davranış. 'Dokunmuyoruz, çünkü hayvanın nasıl tepki vereceğini bilmiyoruz. Su bırakıyoruz. Hasta görünüyorsa bana söylüyoruz.' Bu kadar. Kısırlaştırma ve belediye barınakları hakkındaki açıklamalar, çocuk kendisi sorana kadar bekleyebilir.
Empati yasaktan öğrenilmez. Yapacak bir şeyin olmasından öğrenilir.
Çocuk bir hayvana dokunmuşsa ne yapmalısın
Dram yapmadan, bağırmadan — yoksa bir dahaki sefere sana hiç söylemez. Elleri sabunla yıkayın, çizik ya da diş izi olup olmadığına bakın. Deri yaralanmışsa ya da hayvan tuhaf davranmışsa aile hekimini arayın ve söylediklerini uygulayın; bu, sokakta verilecek bir karar değildir. Sonra, artık sakinken, ne olduğunu sor ve kuralı tekrar et. Tek cümle, beş değil.
Bu bir ailede nasıl işler
En kolay şekilde yerleşen, net bir ritüel olduğunda gerçekleşir. Örneğin: cumartesi günü bir paket mama alınır ve hep aynı yere bırakılır; diğer günlerde sadece su değiştirilir. Çocuk sırasının ne zaman geldiğini bilir, sorumluluğunun nerede bittiğini bilir ve bir şey bu çerçevenin dışına çıktığında — yaralı bir hayvan, saldırgan bir köpek, yavruları olan bir kedi — sadece sana geldiğini bilir. Sınır budur. Bu, şefkati azaltmaz, ona bir biçim verir.