Çocuk sokakta köpeklerden korkuyor: adım adım plan (5-7 yaş)
Dışarıda bir köpek gördüğünde donup kalan ya da ağlayan 5-7 yaş arası çocukların ebeveynleri için pratik bir plan. Zorlama yok; somut cümleler, mesafeler ve evde yapılacak iki alıştırma var.
Kaldırımda tasmalı bir köpek belirir. Çocuk elinizi sıkıca kavrar, bacağınızın arkasına saklanır ve geri çekmeye başlar. Köpeğin sahibi gülümseyip "Korkma, o çok uysal" der. O anda tek istediğiniz şey, çocuğun ağlamayı kesmesi ve anaokuluna doğru yola devam edebilmenizdir.
İşte tam bu noktada çoğu ebeveyn, yardımcı olanın tam tersini yapar. Çocuğun elini köpeğe doğru iteriz ki "korkulacak bir şey olmadığını görsün". Sonuç genelde bir sonrakinde daha güçlü bir korku olur, çünkü çocuk köpeğe yakınken kararı kendisi yerine başka birinin verdiğini öğrenmiştir.
"Okşa bak, ne kadar uysal" neden işe yaramaz
5-7 yaşındaki çocuklarda korku, mantıkla çürütülebilecek bir fikir değildir. Önce beden tepki verir: kalp hızlanır, bacaklar taşlaşır, ses kaybolur. O anda mesafeyi zorla kısaltırsak çocuk tam da korktuğu senaryoyu yaşar: köpek yakındadır ve o geri çekilemez. Beynin hafızasına "köpek uysalmış" değil, "kaçamadım" kaydolur.
Tam tersi de işe yaramaz. Her seferinde caddenin karşısına geçip dolaşırsak çocuk anında rahatlar; ama işte tam bu rahatlama korkuyu besler. Ortası tek bir yoldan geçer: mesafeyi çocuk kendisi yönetmeli, biz ise onun arkasında duran destek olmalıyız.
Sokaktaki plan: bir haftada öğrenilen dört hamle
- Kaçmak yerine olduğumuz yerde dururuz. Kaldırımın kenarına geçip çocuğu köpekten uzak tarafa alırız. Sakin bir sesle "Burada duruyoruz. Ben yanındayım" deriz.
- Çocuk mesafeyi kendisi sayar. Önceden onun anlayacağı bir ölçü belirleyin: "kaldırımdan üç kare" ya da "bir araba boyu" gibi. Köpek bu ölçüden uzaksa kalırız. Daha yakınsa iki adım geri çekiliriz. Karar ona aittir.
- Eller aşağıda, ses alçak. Çığlık atmamayı, elleri sallamamayı öğretiriz; "köpekler bundan hoşlanmaz" diye değil, sakin bir beden ona kontrol hissini geri verdiği için. Şu cümleyi tekrar tekrar prova edin: "Ellerim bir bebek gibi aşağıda duruyor."
- Köpeğin sahibine tek cümle. Çocuk (henüz cesareti yoksa siz) şöyle der: "Biz geçerken köpeğinizi tutar mısınız?" Neredeyse her sahip tasmayı çeker. Çocuk, kendi sözlerinin durumu değiştirdiğini gözleriyle görür.
İlk iki haftanın amacı çocuğun bir köpeği okşaması değil. Amaç, ağlamadan bir köpeğin yanından geçmesi ve ne kadar yaklaşacağına kendisinin karar vermesidir.
Sokağa çıkmadan önce evde yapılacak alıştırmalar
Mesafe merdiveni
Sadece pelüş ya da plastik bir köpek oyuncağı, yere yapıştırmak için tebeşir ya da bant ve bir kağıt yeterli. Yaklaşık 15 dakika sürer, 5-7 yaş arası çocuklar için en uygunudur. Oyuncağı koridorun bir ucuna koyup yere beş şerit yapıştırın: 1. basamak en uzakta, 5. basamak köpeğin yanında olsun. Çocuk 1. basamakta durur ve bir sonraki basamağa ne zaman geçeceğine kendisi karar verir. Siz teşvik etmeyin, sadece durumu bildirin: "Bugün üçüncüye kadar geldin." Kağıda bir merdiven çizip ulaşılan basamağı boyayın. Çocuk geri dönmek isterse yorum yapmadan geri dönün. Çocuk kendi isteğiyle bir basamak ilerleyip nereye vardığını sesli söylediğinde alıştırma tamamlanmış sayılır.
Köpek sahibiyle konuşma
"Tutar mısınız?" rol yapma oyunu
Tasma yerine bir kemer ya da eşarp, bir pelüş oyuncak ve ikinci bir yetişkin ya da büyük bir çocuk gerekir. Oyun 10 dakika sürer ve 5-7 yaş için uygundur. Biri oyuncağı "tasmayla" tutup yoldan geçen biri gibi davranır. Çocuk sırasıyla üç cümleyi prova eder: "Köpeğinizi tutar mısınız?", "Kenardan geçeceğim, teşekkür ederim" ve "Bugün onu okşamak istemiyorum." Sonra rolleri değiştirin: çocuk köpek sahibi olsun, siz korkan taraf olup ona sorun. Buradaki kahkahalar faydalıdır, bedeni gevşetir. Çocuk bu cümlelerden en az birini siz hatırlatmadan net şekilde söylediğinde alıştırma başarılı sayılır.
En sık yapılan hata: elimizde olmayan bir şeye söz vermek
"Sana dokunmayacak" kulağa güven verici gelir ama çocuğun size olan güvenini kaybetmenin en hızlı yoludur. Köpek, iki metre ötenizde yaşayan canlı bir varlıktır; dönebilir, havlayabilir, tasmayı çekebilir. Bu olduğu an çocuk sözlerinizin güvenilir olmadığını anlar ve bir sonraki sefer size daha sıkı yapışır.
Daha dürüst ve daha faydalı olanı şudur: "Köpeğin ne yapacağını bilmiyorum. Bizim ne yapacağımızı biliyorum: burada duracağız ve geçmesini bekleyeceğiz." İlk kısım gerçeği kabul eder, ikinci kısım bir plan sunar. Bu yaştaki çocukları rahatlatan şey söz değil, plandır.
İkinci, daha sessiz bir hata: çocuğun önünde ne kadar korktuğunu anlatmak. "Çok korkuyor, bir köpeğin yanından bile geçemiyor." Bunu büyükanneler, komşular ve köpek sahiplerinin önünde söylemek, bu durumu bir kimliğe dönüştürür. Çocuk kendini "köpeklerden korkan çocuk" olarak görmeye başlar. Yabancı birine bir açıklama gerekiyorsa şu iki kelime yeterlidir: "Sakin geçmeyi öğreniyoruz."
İlerlediğinizi nasıl anlarsınız
- Çocuk artık otomatik olarak kaldırım değiştirmiyor; önce bakıyor, sonra karar veriyor.
- Ağlama süresi kısaldı: beş dakikalık hıçkırık yerine iki hıçkırıkla devam ediyorsunuz.
- Kendiliğinden soruyor: "Bu köpek tasmalı mı?" Bu soru iyi bir işarettir; artık sadece tepki vermiyor, düşünüyor demektir.
- Evde ne yaptığını anlatıyor: "Durdum, ellerim aşağıdaydı ve geçtik."
- Siz hatırlatmadan mesafeyi kendisi istiyor.
Aylarca süren gerginliği ortadan kaldıracak bir not: her çocuğun bir köpeği okşayacak noktaya gelmesi şart değil. Yabancı köpeklere dokunmayan, gayet sakin pek çok yetişkin var ve hayatları gayet yolunda. Buradaki başarı, çocuğun korkusu günlük hayatını yönetmeden sokakta yürüyebilmesiyle ölçülür.
Korku bir ısırma ya da büyük bir korkutulma sonrası başladıysa
Ortada somut bir olay varsa -bir köpek üzerine atlamışsa, yakından havlamışsa ya da ısırmışsa- merdiven çok daha yavaş ilerler, bazen hiç ilerlemez. İki aylık çalışmaya rağmen çocuk hâlâ dışarı çıkmayı reddediyor, geceleri uyanıyor ya da eskiden severek gittiği yerlerden kaçınıyorsa bir çocuk psikoloğuna başvurun. Bu, planın başarısızlığı değil; sadece farklı bir yardım türüdür.