Приказната за момчето што лажеше дека си ги измило забите
Кратка вечерна приказна за деца на 5-7 години и два начина да го претворите „ги измив“ во нешто што детето навистина го направило – без распрашување и без казна.
Момчето се викаше Мартин и имаше една многу брза вештина. Влегуваше во бањата, ја пушташе водата, броеше во себе до десет, ја затвораше водата и излегуваше со влажни раце. „Готово!“ – велеше од вратата. Четката остануваше сува како летна улица.
Една вечер, додека Мартин спиеше, четката му се јави на пастата. „Пак ме заборави“, рече таа. „Мене не ме заборави“, одговори пастата, „туку само ме притисна и ме размачка по мијалникот, за да изгледа дека сме работеле.“ Во тој миг од темнината се појави еден многу мал гостин – Кариес, со капа од парче колаче. „Ги сакам вакви вечери“, рече тој и се смести удобно меѓу два катника.
Наутро Мартин почувствува нешто чудно. Не болка – туку една рапава чувство, како забите да му беа со чорапчиња. Се погледна во огледалото и си рече „утре ќе ги измијам подобро“. Но утре беше среда, а во среда имаше фудбал, па пак рече од вратата: „Готово!“.
На третата вечер мајка му влезе во бањата заедно со него. Не праша „навистина ли ги изми“. Рече нешто друго: „Јас ќе ти помогнам со долните, ти преземи ги горните. Јас пеам, ти броиш.“ Пееја некоја смешна песна за крокодил кој нема четка. На Кариес не му се допадна песната – беше премногу долга. Наутро чорапчињата ги немаше. И најважно: Мартин веќе немаше зошто да лаже, бидејќи не беше сам со една досадна задача во една студена бања.
Зошто детето лаже токму за забите
Затоа што тоа е единствената задача чиј резултат не се гледа. Расфрланата соба се забележува. Недојадената супа се забележува. А забите изгледаат апсолутно исто пред и по миењето – значи „ги измив“ е реченица без последици. Дете на пет-шест години не го гледа тоа како морален избор; тоа едноставно открива дупка во системот, исто како што открива дека, ако молчи, никој не го поканува да ги собере коцките.
Затоа разговорот „лагата е лошо нешто“ речиси секогаш ја промашува темата. Детето климнува, се согласува, дури и искрено се кае – а следната вечер прави апсолутно исто, бидејќи причината воопшто не била во разбирањето на чесноста.
- Миењето трае долго и нема крај што се гледа – детето не знае кога е „доволно“.
- Се случува токму во моментот кога е најуморно во текот на целиот ден.
- Се прави само, зад затворена врата, без ништо интересно наоколу.
- „Готово“ носи веднаш награда – приказна, легло, крај на задачите.
Како да проверите, без да распрашувате
Распрашувањето на вратата од бањата е замка за двајцата. Ако прашате „дали навистина ги изми?“, детето речиси автоматски одговара „да“ – и веќе сте го натерале во позиција од која тешко излегува. Подобро сменете го прашањето со нешто што нема точен и погрешен одговор: „Покажи ми ги задните горе десно, таму секогаш е најтешко.“ Или едноставно: „Дај да ги помирисам.“ Пастата се чувствува веднаш, а детето тоа го прифаќа како игра, а не како проверка.
Работи и следново – четката. Мокра четка од чешмата и четка со која навистина е миено изгледаат различно: втората има разбушавени влакна и остаток од паста меѓу нив. Не мора да го прогласувате како истрага. Доволно е детето да знае дека четката зборува.
Двоминутниот крокодил
Ви требаат само четката, пастата и телефон или тајмер во кујната, а ако имате – и мал пешочен часовник за две минути, кој чини околу 2-3 €, и стои веднаш до чашата. Трае точно 2 минути, секоја вечер. Погодно е за деца на 5-7 години. Поделете ја устата на четири квадранти – горе лево, горе десно, долу лево, долу десно – и на секои 30 секунди на глас велете „смена“. Детето само може да ги брои квадрантите на прсти. Се смета за успех кога детето само ќе каже „смена“ пред вас барем двапати во иста вечер – значи веќе го води процесот, а не само го трпи.
Календарот на четката
Потребни се стар џебен календар или обичен лист со месеците, фломастер и самата четка – ништо не се купува. Подготовката трае 5 минути, а потоа по половина минута еднаш неделно. За деца на 5-8 години. Запишете го датумот кога е земена новата четка и заокружете го денот три месеци подоцна – тоа е денот кога четката се менува. Секоја недела, во ист ден, заедно погледнете ги влакната под светло: ако се разбушавени и извиени настрана, значи дека четката работела; ако стојат исправено како нови, забите не биле миени како што треба. Детето само става плус или минус за таа недела. Се смета за успех кога детето прво ќе ја погледне четката и само ќе каже што покажува таа, пред вие да прашате било што – значи веќе има свој начин да го провери сопственото миење, наместо тоа да го прави само возрасниот.
Ако сакате нешто што ќе остане на ѕидот, направете го следново.
Ѕидот со двете полиња
Потребни се лист А4, линијар, молив и налепници или обични шарени точки со фломастер – сè од дома, без купување. Подготовката трае 10 минути, а потоа по 20 секунди на вечер. За деца на 5-8 години. Нацртајте табела со 7 колони за деновите и два реда: „наутро“ и „навечер“. Важно е правилото: точката се става само откако забите се измиени, и ја става детето, не вие. Ако некоја вечер е испуштена – квадратчето останува празно и никој не коментира. Успехот не е целосна табела; успехот е кога детето само ќе остави празно квадратче, наместо да стави точка „за секој случај“. Тоа е првиот вистински избор да не излаже и заслужува да го одбележите со зборови: „Видов дека беше искрен, иако немаше да дознаам.“
Најчестата грешка: казна за лагата
Реакцијата е разбирлива – го фативте детето, следува „вечерва нема приказна“. Проблемот е што казната паѓа врз лагата, а не врз немиените заби, и детето учи токму тоа: следниот пат да лаже подобро. Ќе ја намокри четката. Ќе стави капка паста на јазикот. Ќе почека да чуе дека сте во кујната.
Втора грешка од ист вид – плашење со бормашина и вадење заби. Освен што е непријатно, тоа работи против вас: дете кое се плаши од заболекар има уште посилна причина да крие дека нешто не е во ред во устата.
Третата е потивка. Му ги миеме забите наместо него „затоа што така е побрзо“, а потоа одеднаш во прво одделение очекуваме тоа да го прави само и квалитетно. Меѓу „јас ти ги мијам“ и „миј си ги сам“ треба да поминат месеци во кои го правите заедно – вие ги преземате долните и внатрешните површини, детето горните предни, каде добро гледа.
Не прашувајте „дали си ги изми забите“. Кажете „ајде да ги видиме задните“ – така детето нема каде да излаже и нема од што да се засрами.
Што да кажете кога веќе излагало
Нема потреба од сцена. Три реченици се доволни: „Гледам дека четката е сува. Не ти се сакало, разбирам. Ајде заедно, јас ќе пеам.“ Забележете – никаде нема збор „лага“. Не затоа што го премолчуваме, туку затоа што во тој момент целта е забите да бидат измиени, а не детето да признае.
Разговорот за чесноста е за друг момент – на пример следниот ден, на маса, мирно: „Синоќа рече дека си ги измил. Знаеш ли што стана во мојата глава? Ти поверував. И затоа не проверив. Затоа ми е важно да ти верувам.“ Ова е многу поразбирливо за шестгодишно дете отколку апстрактното „лагата е лоша навика“.
И уште нешто што помага – признајте го гласно и својот пропуст. „Денес брзав и си ги измив забите за триесет секунди. Не беше добро, вечерва ќе внимавам.“ Детето гледа дека признанието не води кон катастрофа. Оттаму нему му е многу полесно да каже „не ги измив“.