Детето молчи пред роднините на село: што да правиме преку летото
Кога детето молчи пред роднините: приказна за Мила, која цело лето не смееше да одговори на непознати тетки и чичковци, и неколку работи што навистина помагаат — наместо вечното „Кажи здраво, не срами се!“.
Портата шкрипна и од дворот се слушнаа седум гласови наеднаш. Мила ја стисна рачката на куферот и се залепи за ногата на мајка си. „Ама колку пораснала!“, извика некоја тетка со фустан со цреши. „Дојди да те видам! Ајде, кажи здраво на баба Донка!“ Мила не кажа ништо. Гледаше во плочките на дворот и ги броеше пукнатините — една, две, три, четири. Мајка ѝ се насмеа малку вознемирено: „Се срами, ќе ѝ помине.“ И токму тогаш Мила реши дека цело лето нема да проговори.
Не ѝ помина за три дена. Но ѝ помина. А начинот на кој се случи тоа нема никаква врска со она што сите ѝ го повторуваа во дворот.
Што всушност се случи на вториот ден
Дедо Стојан не ѝ рече ниту „здраво“, ниту „зошто молчиш“. Ѝ подаде едно ведро и рече: „Кокошките јадат во шест. Ти ќе го носиш ведрото, јас ќе ја отворам вратата.“ Мила го зеде ведрото. Одеа молчешкум до кокошарникот. Внатре една шарена кокошка ѝ се качи право на ногата и Мила прсна во смеа — за прв пат по два дена. „Оваа е Пепа“, рече дедото. „Каса.“ „А другата?“, праша Мила. Три збора. Првите три збора.
Навечер, кога тетката со фустанот со цреши повторно праша „Е, ќе ми кажеш ли нешто?“, Мила одговори: „Пепа каса.“ Целата маса се насмеа, а Мила се поцрвени — но не побегна. На петтиот ден веќе го водеше братучедот да ја види Пепа. На десеттиот сама го носеше ведрото.
Детето не молчи затоа што нема што да каже. Молчи затоа што не знае од каде да почне — а десет возрасни го гледаат право во устата.
Зошто „Кажи здраво!“ не функционира кога детето молчи пред роднините
Кога го поттикнуваме детето пред сите, правиме три работи одеднаш: ја зголемуваме публиката, поставуваме краен рок и претвораме еден збор во испит. Детето, кое и без тоа не знае како да почне, сега мора да се справи пред гледачи. Затоа замолчува уште посилно. А следниот пат, штом ја чуе портата, веднаш го стега стомакот однапред.
- „Не срами се“ — детето слуша „нешто не е во ред со тебе“ и почнува уште повеќе да се набљудува себеси.
- „Таа е срамежлива“, кажано пред него — му лепиме етикета која потоа само ја брани: „Јас сум срамежлива, не можам.“
- Ветувања за награда („ако кажеш здраво, ќе ти купам сладолед“) — го претвораат разговорот во зделка, а неуспехот во двојна загуба.
- Споредбата со братучедот кој „зборува со сите“ — детето престанува да пробува, за да не изгуби повторно.
Трите реченици што детето треба да ги има подготвени
Возрасните импровизираме. Детето на седум години не може. Дајте му три готови реченици, кратки, со кои ќе се справи во секоја ситуација во дворот. Вежбајте ги во колата, пред да пристигнете — не како лекција, туку како игра прашање-одговор.
- Поздрав: „Здраво, јас сум Мила.“ Точка. Ништо повеќе не се бара.
- Одговор на прашањето „Колку си пораснала!“: „Благодарам.“ Еден збор, си ја врши работата.
- Излез, кога станува премногу: „Одам да му помогнам на дедо.“ Ова е дозволено бегство, не грубост.
И уште едно правило за возрасните: првите два дена никој не бара од детето одговор пред цела маса. Кој сака да разговара со него — нека го фати насамо, крај бунарот или кај зајците.
Ведрото на дедото — задача наместо разговор
Нема да ви треба речиси ништо: едно ведро, кошница или канче за лаево и еден возрасен кој има вистинска работа за вршење — да ги нахрани кокошките, да ги полее доматите, да ги собере јајцата. Одвојте 15–20 минути, најдобро привечер, кога во дворот нема многу луѓе. Одлично функционира со деца меѓу 6 и 9 години. Правилото за возрасниот е едно: не поставува никакви прашања за детето — ниту „како си“, ниту „во кое одделение си“. Зборува само за работата: „Држи тука.“ „Ова канче е тешко, а?“ Детето има раце зафатени и нема потреба да гледа некого в очи. Сметајте дека сте успеале ако детето само постави барем едно прашање за нешто од дворот — како се вика кучето, зошто доматите се врзани со конци. Едно прашање вреди повеќе од десет измолкнати „здравоа“.
Картата на роднините
Земете лист А4, боички и телефон со слики од минатото лето. Седнете двајцата околу 20 минути, вечерта пред патувањето или во првата вечер на село. Погодно е за деца од 6 до 9 години. Детето го црта дворот во средината — куќа, орев, бунар — а потоа околу него по едно кругче за секој роднина кого ќе го сретне. Во секое кругче пишете го името и по едно нешто што тој човек го прави: „чичко Иван — има мотор“, „тетка Вања — прави баница“, „братучедот Митко — 10 години, игра фудбал“. Така непознатите стануваат луѓе со етикетка, а не толпа. Успеавте ако на другиот ден детето препознае барем тројца по име, без вие да му подавате. Држете го листот на видно место — децата сами се навраќаат кон него.
Што ако летото заврши, а детето сè уште молчи?
Има деца на кои им требаат две недели за да проговорат во дворот. Тоа не е неуспех на летото. Сепак, проверете едно: дали детето зборува слободно дома, со вас и со пријателите од зградата? Ако да — станува збор за време за загревање, не за проблем. Ако детето молчи и во училиште, и на детското игралиште, и во продавницата со месеци наред, вреди да разговарате со семејниот лекар или со училишниот психолог. Не за да „го поправат“ детето, туку за да ви кажат дали воопшто има што да се поправа.
Што да им кажете на роднините пред патувањето
Јавете се однапред и побарајте конкретно. Не „не ја закачајте“, туку нешто што човекот може да го исполни: „Мила се загрева бавно. Ако може, првиот ден без прегратки и без прашања пред сите — а кога ќе седнете на клупата, покажете ѝ ги зајците.“ Повеќето баби и тетки со задоволство ќе се согласат, бидејќи и ним им е непријатно кога детето молчи, а сите се преправаат дека не забележуваат.
А на крајот на летото, кога колата тргнува назад кон градот и дедо Стојан останува на портата, многу е веројатно детето да го спушти стаклото и да извика нешто. Мила извика: „Не заборавај дека Пепа каса!“