Cevabı Biliyor Ama Parmak Kaldırmıyor: Okulun İlk Ayı İçin Evde Oynanacak Oyunlar (6-8 Yaş)
Çocuk cevabı biliyor ama derste sessiz kalıyor. Genelde sebep cesaret eksikliği değildir. Sadece parmak kaldırmayı ve topluluk önünde konuşmayı hiç alıştırmamıştır. İşte üç ev oyunu ve ilk dört hafta için bir plan.
Akşam olunca Defne büyükannesine matematik dersini anlatıyor. "Öğretmenim beşle üç kaç eder diye sordu. Ben sekiz olduğunu biliyordum." Büyükannesi soruyor: "Peki söyledin mi?" Defne omuz silkip "Hayır" diyor.
Çoğu ebeveyn bu anda hep aynı şeyi söyler: "Bir dahakine parmağını kaldır, korkacak bir şey yok." Bunun altında çocuğun cesaretinin eksik olduğu düşüncesi yatar. Oysa sınıfta aynı anda birkaç şeyi birden yapması gerekir ve bunların hiçbirini daha önce denememiştir. Evde ise sırasını beklemeden, kimse ona bakmadan, kanepeden cevap verir. Bu yüzden burada onu ikna etmeyeceğiz, alıştırma yaptıracağız. Yazı 6-8 yaş arası, yani birinci ve ikinci sınıf çocukları içindir. Daha büyük çocukların sessiz kalmasının genelde başka sebepleri vardır.
Parmak kaldırması gerektiğinde tam olarak ne oluyor
O anı parçalara ayırırsak en az dört ayrı adım görürüz. Bunların her biri çocuğu durdurabilir:
- Zamanında karar vermek. O tereddüt ederken başka biri çoktan cevap vermiş olur.
- Parmağını kaldırıp öyle tutmak. Diğerlerinin ona dönüp bakabileceği birkaç saniye.
- Bağırmadan, söz hakkı verilmesini beklemek.
- Cevabı en arkadaki sıranın bile duyacağı kadar yüksek sesle söylemek.
Evdeki oyun, bu adımları tek tek ve hiçbir baskı olmadan alıştırma fırsatı verir. Sorular kolay, hatta gülünç derecede kolay olmalı. Burada bilgi ölçülmüyor, ses ve el alıştırılıyor.
Okul sonrası akşamlar için üç oyun
"Şimdi Öğretmen Benim"
Sandalyelere öğrenci gibi dizilmiş üç dört peluş oyuncak ve duvara tahta yerine yapıştırılmış bir kağıt gerekiyor. Oyun yaklaşık 10 dakika sürer ve 6-8 yaş için uygundur. Önce çocuk öğretmen olur, siz de oyuncaklarla birlikte öğrencisiniz. "Kedinin kaç ayağı var?" gibi sorular sorun. Bilerek hatalar yapın: parmak kaldırmadan cevabı bağırın, fısıldayın ya da soru bitmeden elinizi sallayın. Çocuk sizi düzeltmeli. "Öyle olmaz, önce parmağını kaldır!" demeye başlayınca rolleri değiştirin. Şimdi o öğrenci ve tam cümleyle cevap veriyor: "Öğretmenim, bence dört." Üst üste üç kez parmağını kaldırıp adıyla söz verilmesini bekler ve odanın öbür ucundan bile duyulacak şekilde cevap verirse başarılı olmuş demektir.
"Kapıya Kadar Ses"
Birbirinden yaklaşık bir adım arayla yere yapıştırılmış beş parça bant ve kolay sorular yazılı on kadar kart gerekiyor. Oyun 5-7 dakika sürer ve 6-8 yaş için uygundur. Çocuk ilk banda basar, siz odanın kapısında durursunuz. Bir soru okursunuz, o parmağını kaldırır, siz adını söylersiniz, o cevap verir. "Ne dedin?" diye sormak zorunda kalırsanız aynı yerde kalır. İlk seferde duyduysanız bir adım geri gider. Her akşam bir önceki akşam kaldığı yerden başlayın. Yaklaşık dört beş metre uzaktaki son banda ulaşıp üst üste üç cevabı ilk seferde duyabilirseniz başarılı olmuş demektir.
"Mikrofonlu" Akşam Yemeği
Mikrofon görevi görecek tahta bir kaşık ya da küçük bir oyuncak ve önceden kağıda yazılmış üç dört soru gerekiyor. Oyun akşam yemeği sırasında yaklaşık 15 dakika sürer ve 6-8 yaş için uygundur. Tek kural şu: konuşmak isteyen parmağını kaldırır, mikrofon kimdeyse ona uzatır. Sorular "Bir günlüğüne okula hangi hayvanı götürürdün ve neden?" tarzında olmalı. Üçüncü haftada bir de dinleyici davet edin; mesela görüntülü aramada büyükanne ya da komşunun çocuğu. Dinleyici biraz daha kalabalık ve biraz daha yabancı olmalı. Çocuk hiç uyarılmadan kendiliğinden en az iki kez parmağını kaldırır ve bir kez "Emin değilim ama bence..." cümlesiyle cevap verirse başarılı olmuş demektir.
"Emin değilim ama bence..." Çocuğa bu cümleyi öğretin. Bu cümle, tam emin olmadığı bir cevabı, kendini açıkta hissetmeden söylemesini sağlar.
Okulun ilk dört haftası için plan
- Birinci hafta: gün aşırı sadece "Şimdi Öğretmen Benim". Çocuk daha sık öğretmen olsun. Böylece kuralları dışarıdan görür.
- İkinci hafta: her akşam "Kapıya Kadar Ses" oyununu ekleyin, ilk oyunu aksatmadan.
- Üçüncü hafta: iki üç kez mikrofonlu akşam yemeği, bir kez de misafirle.
- Dördüncü hafta: sınıfta üzerinde anlaşılmış bir görev. Çocuk günde bir kez, sadece cevabından eminse parmak kaldırır. Cevapların kısa olduğu bir dersi, örneğin matematiği, önceden seçin.
Daha ilk haftadan öğretmene ajandada ya da bir mesajla şu iki cümleyi yazın: "Defne derste söylediğinden daha çok şey biliyor. Evde parmak kaldırmayı alıştırıyoruz, ara sıra ona kolay bir şey sorarsanız çok seviniriz." Çoğu öğretmen yarım ağızdan anlar.
En iyi niyetle yaptığımız hatalar
Birincisi her gün yapılan sorgu: "Bugün parmak kaldırdın mı?" Cevap beş akşam üst üste "hayır" olduğunda çocuk aslında bir başarısızlığı rapor etmeyi alıştırmış olur. Başka bir şey sorun: "Bugün kim komik bir cevap verdi?" Kendiliğinden parmak kaldırdığını paylaşırsa da kısa bir sevinçle karşılayın, tören yapmadan.
İkinci hata onu öğretmenin, akrabaların ya da kendisinin önünde "çekingen" diye etiketlemek. Bu kelime çabucak çocuğun arkasına saklanabileceği bir açıklamaya dönüşür: "Ben çekingenim, o yüzden kaldırmıyorum."
Üçüncüsü "madem oynuyoruz" diye oyuna zor sorular sokmak. Çocuk cevabı düşünmek zorunda kalınca tüm dikkati oraya gider, ses ve el için hiçbir şey kalmaz. Zor soruları ödev zamanına bırakın.
Dördüncüsü her kaldırılan parmağı ödüllendirmek. Çocuklar çabucak parmak kaldırıp sonra sessiz kalabileceklerini keşfeder. Söz hakkı verilmeyip ödül boşa çıkarsa durum daha da kötüleşir. O zaman sadece sorulmadığı bir gün, başarısızlık gibi görünür.
İlk ayın sonunda ne bekleyin
Gerçek hedef, çocuğun her soruda parmak kaldırması değil. Parmak kaldırmanın bedeni için artık yeni bir şey olmaktan çıkması yeterli. Ekim ortasında size laf arasında "Bugün Fırat'ın en uzun nehir olduğunu söyledim" derse, oyun işini görmüş demektir. O zaman oyunu seyrekleştirin, haftada bir kez yapın, ta ki kendiliğinden bırakılana kadar.