Зајко и црвеното пиперче: приказна за детето кое одбива сѐ ново во чинијата
Кратка приказна за деца на 5-7 години плус два начина да ја искористите на маса, без вечерата да се претвора во преговори. Целта не е детето да го изеде пиперчето, туку да го запознае.
Црвеното пиперче лежи во чинијата веќе десет минути. Детето го гледа онака како што се гледа непознато куче преку оградата – одоздалеку, со рацете на грб. „Не го сакам.“ – „Ама ти дури не си пробал.“ – „Знам дека не го сакам.“ И оттука натаму вечерата се претвора во преговори во кои никој не победува.
Ви раскажувам една приказна која работи подобро од убедувањето. Потоа – што да правите со неа, зашто самото читање не е доволно.
Приказната за Зајко и црвеното пиперче
Во една градина живеел Зајко, кој јадел само три работи: моркови, моркови и пак моркови. Еден ден до оградата никнало нешто црвено и сјајно. Зајко го помирисал одоздалеку и веднаш решил: „Ова не е за јадење. Премногу е црвено.“
Наредниот ден дошол пак да го погледне. Не го допрел – само го погледнал. На третиот ден го турнал со шепата. Било сјајно, ладно и малку тврдо. На четвртиот ден го помирисал како што треба, оддблизу, и се зачудил: миришело на градина по дожд, а не на нешто страшно.
На петтиот ден Зајко го лизнал. Само еднаш. „Хм“, рекол тој. На шестиот ден отфрлил парченце, колку неговиот нокт, и го задржал во устата. „Не е морков“, рекол Зајко. „Но не е ни лошо.“ На седмиот ден изел половина пиперче и ја прашал баба си дали има уште.
А бабата, која била мудра, ниту еднаш не му рекла „Ајде, пробај!“. Само го оставала пиперчето до неговата чинија и си ја гледала работата.
Зајко не научи да го сака пиперчето. Само престана да се плаши од него. Тоа е нешто сосема поинакво и е многу полесно.
Зошто седум дена, а не еден
Тука е и целата моја теза. Повеќето совети на маса се вртат околу тоа како да го натераме детето да го проголта залакот сега, оваа вечер. Но помеѓу „гледам“ и „јадам“ има најмалку пет меѓучекори кои возрасните ги прескокнуваат, зашто за нив тие веќе не постојат. Ние веќе знаеме каков вкус има црвената пиперка. Детето – не.
Чекорите низ кои поминал Зајко се сосема јасни и секој од нив е мала победа:
- Ја гледа храната во чинијата, без да се повлекува назад
- Дозволува да биде до другата храна, без да ја турка настрана
- Ја допира со прст или со виљушка
- Ја мириса оддблизу
- Ја допира со усните или ја лизнува
- Отфрла парче и го исплукува, ако сака
- Џвака и голта
Ако денес детето стигнало до „допирам“, вечерата е успешна. Навистина. Не треба да кажете ништо повеќе од „Видов дека го допре.“
Најчестата грешка: спогодбата „три залака и добиваш десерт“
Звучи разумно и речиси сите сме ја пробале. Проблемот е што таа го учи детето токму на спротивното од она што го сакаме. Ако треба да ти платам за да ја изедеш пиперката, значи пиперката е нешто лошо – инаку зошто би плаќал? А сладоледот станува наградата, односно вистински вредната храна на масата.
Второто нешто што се случува е дека детето учи да голта брзо, без да го почувствува вкусот, само за да стигне побрзо до наградата. Значи го касне пиперчето шест пати и по шестиот пат сѐ уште нема поим каков вкус има. Никакво запознавање не се случило.
Третото е долгорочно: спогодбите ескалираат. Оваа недела се три залака за десерт, следната – три залака плус уште едно чоколадче, бидејќи првобитната „цена“ веќе не работи.
Што да кажете наместо тоа: „Ставив пиперче во твојата чинија. Не мораш да го јадеш.“ И толку. Потоа зборувајте за нешто друго – кој што правел денес, кога ќе врне дожд, било што.
Седумте дена на Зајко – табла на масата
Ви требаат лист А4, бои во боја и седум налепници (доволни се и нацртани ѕвездички). Изработката трае 10 минути, а потоа по 1 минута секоја вечер. Погодно е за деца на 5-7 години. Нацртајте седум квадратчиња во низа и над секое напишете чекор од патот на Зајко: гледам, допирам, мирисам, лизнувам, отфрлам, џвакам, јадам. Секоја вечер детето само одлучува докаде стигнало денес со новата храна и лепи налепница во тоа квадратче. Важно: детето означува, не вие. Ако оваа вечер е само „гледам“ – лепи налепница на „гледам“ и сѐ е во ред. Се смета за успех ако по пет вечери детето само ја погледне таблата и објави докаде стигнало, без да го прашате.
Продавницата за непознати работи
Ви требаат три-четири зеленчуци или овошја кои детето не ги јаде, мала чинија за секое и по 2 € џепарлак, ако ќе купувате заедно на пазар. Трае 20 минути в сабота наутро. Погодно е за деца на 5-7 години. Детето само избира од тезгата едно нешто кое никогаш не го пробало – избира само, вие не го коментирате изборот. Дома го миете заедно, го сечете и го разгледувате одвнатре: колку семки има, каква боја е внатре, дали крцка кога се крши. Задачата денес е да го запознаете, не да го изедете – затоа оставете едно парче на масата за подоцна и не прашувајте ништо. Успешно е ако детето му раскаже на другиот родител што има внатре во пиперката, дури и ако не ставило ништо во устата.
Како да ја раскажете приказната за да проработи
Не ја читајте на маса. Ова е најважното. Ако ја раскажете токму кога пиперката е во чинијата, детето веднаш ја чувствува стапицата – секоја приказна со поука, раскажана во соодветниот момент, мириса на поука.
Раскажете ја навечер пред спиење, два-три дена пред да ставите нешто ново на маса. И не додавајте на крајот „Виде ли, и ти можеш како Зајко“. Оставете ја да си стои. По два дена, кога пиперката ќе се појави, детето само ќе ја направи врската – а врска до која стигнало само тежи многу повеќе.
Ако детето сака да ја чуе повторно, сменете го зеленчукот. Втор пат нека Зајко се соочи со зелен грашок, трет пат – со тиквичка. Така приказната престанува да биде за пиперката и станува за сѐ што е ново.
Едно нешто што треба да остане исто
Новата храна се појавува на масата редовно, а не еднаш на две недели. Мала количина, без објаснување, до нешто што детето веќе го сака. Ако пиперката се појавува само кога сте решиле „денес ќе пробаме“, таа е настан. Ако се појавува во вторник, четврток и сабота како нормален дел од чинијата – станува мебел. А од мебелот никој не се плаши.
И уште нешто: детето треба да ве гледа како јадете исто тоа. Не како изведба со претерано „ммм, колку е вкусно“ – децата ја препознаваат глумата побрзо од нас. Само јадете го и зборувајте за нешто друго.