Ќерка ми ги потроши џебните пари за 5 минути. Еве што направивме потоа
Приказна за Мила, двете евра и прасенцето-касичка – плус два практични начини да претворите едно потрошено евро во вистинско разбирање за парите. За деца од 6 до 9 години.
Мила излезе од продавницата со празни раце. Односно не сосема празни – во десната рака држеше најлонско ќесе со шест налепници со еднорози, а во левата ништо. Двете евра што ѝ ги подари баба ѝ во петок, беа потрошени. Пет минути. Толку издржаа.
На патот кон дома молчеше. Потоа ја изговори реченицата што секој родител ја познава: „Мамо, ќе ми дадеш ли уште две?“ И тука е моментот кога повеќето од нас попуштаме – затоа што е непријатно да гледаш разочарано дете, а две евра се само две евра. Само што токму тоа „уште две“ ја брише целата лекција што штотуку сама се случи.
Зошто брзото трошење не е грешка, туку најкорисниот ден во месецот
Едно шестгодишно дете не го разбира зборот „буџет“. Го разбира чувството празна рака. Додека монетите се во џебот, парите се апстракција – светкави кругчиња што мама некако секогаш ги има. Во секундата кога ги нема, а налепниците веќе не се толку интересни, детето првпат ги поврзува двете нешта: го избрав ова, значи го немам она.
Ако веднаш ги дополниме џебните пари, врската се распаѓа. Детето учи друго правило, многу полесно: кога ќе завршат, ќе се појават нови. И искрено, тоа правило функционира со години – сѐ додека не престане да функционира во еден многу понезгоден момент.
Не парите го учат детето. Го учи чекањето меѓу едно евро и следното.
Приказната за прасенцето-касичка – раскажете ја навечер
Истата вечер измислив приказна за Мила. Оттогаш сме ја раскажувале барем десет пати и таа веќе знае кој што кажува. Еве ја накратко – можете да ја раскажете со свои зборови, дури и да додадете име на вашето дете.
На еден прозорец живееше глинено прасенце со тесна дупка на грбот. Беше многу старо и многу трпеливо. Секое утро чекаше и понекогаш чуеше „џинг“ – монета паѓаше внатре. Прасенцето го сакаше тој звук, бидејќи знаеше нешто што девојчето не го знаеше: колку повеќе монети има внатре, толку потешко станува, а колку потешко станува, толку поголеми работи може да купи.
Еден ден девојчето го зеде прасенцето, го сврте и го истресе сето. Си купи налепници. Прасенцето стана лесно како перце и на прозорецот одеднаш стана тивко. „Многу е тивко“, рече прасенцето. „Не ми недостигаат парите. Ми недостига звукот дека доаѓа нешто.“
Следниот ден девојчето врати една монета назад. Џинг. И прасенцето, иако беше глинено и не можеше да се насмевне, некако се насмевна. Оттогаш имаа правило: две монети влегуваат, една излегува. Така на прозорецот никогаш не станувало сосема тивко.
По приказната прашајте: „Ти што би направила – би истресла сѐ или би оставила една монета внатре?“ Не го поправајте одговорот. Само послушајте го.
Три тегли наместо една касичка
Трите тегли
Подготвуваме три празни стаклени тегли или пластични кутии, лист хартија, ножички со тапи краишта, лепило и дебел фломастер – сѐ се наоѓа во кујната. Одземаат околу 20 минути, а потоа работат месеци. Погодно е за деца од 6 до 8 години, при што помалите имаат потреба од помош при сечењето. Детето исекува три етикети и црта на нив: на првиот – нешто мало и веднаш (сладолед, налепница); на вториот – нешто големо, за коешто треба да се чека; на третиот – подарок за некого. Ги означуваме СЕГА, ПОТОА и ЗА ДРУГ. Кога ќе добие 2 евра, детето само одлучува како да ги подели, но со едно услов: барем 50 центи влегуваат во теглата ПОТОА. Задачата е исполнета кога по две недели детето може да ви каже, без да ги отвора теглите, во која има најмногу монети – значи следи, а не само трупа.
Малата итрина тука е проѕирноста. Глиненото прасенце е убаво, но не се гледа внатре, а дете на шест години не памети што не гледа. Кога монетите растат пред неговите очи, чекањето станува видливо.
Игра со која детето разбира колку чинат работите
Лов на цени во кварталот
Ви требаат само лист поделен на две колони, молив и една вистинска монета од 2 евра во раката на детето. Одвојте 30 минути за прошетка до најблиската продавница – најдобро во сабота наутро, кога не брзате. Играта е за деца од 7 до 9 години, бидејќи бара читање броеви. Детето шета и во левата колона запишува три работи што можат да се купат со 2 евра, а во десната – три работи што чинат повеќе. Вие не го коментирате изборот. На крајот, веќе надвор, поставувате едно прашање: „Кое од трите леви ќе ти се допаѓа и утре?“ Успеавте кога детето само ќе прецрта нешто од левата колона – тоа е првото вистинско откажување што го прави по сопствена волја.
Најчестата грешка: „Ќе ти ги дадам однапред“
Авансот звучи фер. Детето сака нешто денес, џебните пари се во среда, ние даваме сега и „одземаме“ подоцна. Проблемот е што одземањето никогаш не се случува – во среда сите заборавиле, а ако се сетиме, следува кавга поради нешто што веќе е изедено или залепено.
Уште полошо: авансот го отстранува единственото нешто што ги прави џебните пари корисни – времето меѓу желбата и купувањето. Ако можам да добијам нешто пред да имам пари за тоа, парите воопшто не учествуваат во одлуката.
- Наместо аванс, кажете точно кога: „Во среда по училиште.“ Датум, не „наскоро“.
- Ако детето навистина не издржува, понудете работа надвор од вообичаените обврски – миење на автомобилот, средување на чевлите во предсобјето. Не поткуп, туку разменета вредност.
- Не одземајте ги џебните пари како казна за скината тетратка или лоша оценка. Тогаш парите стануваат оружје и детето престанува да ги смета за свои.
- Држете ја сумата мала и предвидлива. Со 2 евра неделно грешките се евтини – а токму грешките учат.
Што останува по неколку месеци
Мила е на седум и пол години. Сѐ уште троши брзо – понекогаш. Но пред две недели направи нешто ново: застана пред штандот со плишени играчки, го погледна етикетот, ја погледна својата кутија и рече: „Сѐ уште немам доволно. Ќе дојдам пак.“ Излеговме без играчка и таа не заплака. Не затоа што стана штедлива, туку затоа што првпат разбра дека „сѐ уште не“ е различно од „никогаш“.
Тоа е целата лекција. И чинеше две евра, потрошени за шест налепници со еднорози.